Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

ENDETERMİNİZM (İNDETERMİNİSME - GAYRİ MUAYYENİYET ANLAYIŞI)

Hadiselerin sebebsiz vuku bulamıyacağını, âlemde mutlak bir başlangıcın, hür bir iradenin yeri olamıyacağını kabul eden determinizmin aksi olan görüş. Endeterminizmin «Belirsizlik - Yakînsizlik» prensibi ile mutlak ve dokunulamaz temeller olarak kabul edilen bir takım teorik kavramlar (eski hareketsiz cevher, zaman ve mekân anlayışı v.b..)ın değerleri şüphe ile karşılanmaya başlanmış ve eski mana ve değerlerini kaybetmişlerdir. Bu anlayışa göre se-beb artık tayin edici bir şart değildir; bunun yanında gelenekçi determinizmin sert ve katı şekli yani sebeble netice arasındaki zaruret bağı radikal bir indeterminisme yol açar. Hadiseler zarurî değildir, mümkündür. Hadiseler, kendilerinden öncekilere zaruret bağı ile ve sâbit bir kanunla bağlı değildir. Modern fizikteki bu büyük nazariye, fizikte ve felsefede büyük ufuklar açmış, ihtimaliyet mantığının gelişmesine sebeb olmuş, insan iradesinin mevcu­diyetine ve insanın hürlüğüne buradan delil çıkarılmıştır. Böylece iradeyi ve hürriyeti reddeden psiko­lojik determinizm ile fizik determinizm ciddî bir darbe yiyerek tam bir sarsıntıya uğramıştır. Bu yüzden günümüz materyalistleri bilhassa Langevin ve H. Lefevbre gibi diyalektik maddeci düşünürler bu endeterminist anlayışı şiddetle tenkid etmişlerdir. Çünkü bu teori, mikrobozmazdaki olayların zarurî ve determinist kanunları değil, sadece ihtimaliyet kanunlarına tabiî olduklarını göstermiştir.
Endeterminizm, tabiî neticesi determinizm olan 19. asır pozitivist ve ilimci felsefenin, tabiatçılığın, küllî ve klasik determinizm ile mekanizmin kökten sarsılmasına yol açmıştır. Çünkü Heisenberg'in ken­di ifadesi ile Kanta mekaniği ile sebeplik kanunu­nun geçersizliği (invalidition) kat'i olarak tesbit edilmiştir.
Endeterminizm, sosyolojide iradeci anlayışın ortaya çıkmasına da sebep olmuştur. Pastor ve G.' Bachelard gibi felsefeciler, belirsizlik prensibinin bizi aynîlik ve çelişmezlik prensiplerini bir tarafa bırakıp Aristocu olmayan bir mantık'ı teşkile sevkettiğini ileri sürmüşlerdir. Pascal Jordan ise bu prensibin biyolojide ve psikolojide canlı varlığın gayeliliği ve iradenin hürriyeti ile münasebetlerinde yeni imkânlar getirdiğini müdafaa etmiştir. Fizikçi Eddington da modern ilmin bu verilerinden ve delillerden sonra 1927'den itibaren, dinin ilk defa makul İlmî zihniyet için mümkün hale geldiğini söylemiştir.
İslâmî felsefede büyük filozof Gazzalî, sebeb netice arasındaki bağın zarurî olmadığını söyleye­rek ileri sürdüğü sebeplik anlayışıyla, Malbranche ve Hume'dan asırlar önce günümüz endeterminist anlayışına yaklaşmıştır.
Ahlâkta endeterminizm, insan iradesinin hiç bir şarta bağlı olmadığını, içinde bulunduğu şartlarla belirlenmediğini, insanın hür iradesinin sebeplilik kanununa bağlı olmadığını ileri sürer.
Süleyman Hayri BOLAY, Felsefi Doktrinler Sözlüğü, Ötüken yayınları, İstanbul, 1979

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.