Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

MEKANİZM NE DEMEK? (MECANİSME)

Hayat da dahil her şeyi hareketlerin değişim ve intikaline irca eden ister fizik, kimyasal ve biyo­lojik olaylar olsun, isterse ruhî, sosyal ve manevî olaylar olsun, her şeyi mekanik kanunlar ve verilerle açıklayan, hareketlerin değişiminin her çeşit ola­yı izaha kâfi geleceğini, varlığın mekanik olarak ha­reket ettiğini iddia eden felsefî meslek. Bu manâda mekanizm, materyalizm ile birleşir veya aynîleşir. Bu meslek insanı ve âlemi makineye benzetmekten doğmuştur.
Mekanizm, dinamizme zıt olarak, fizik âlemdeki olayları, maddenin teşkil ve terkib edici unsurlarının mevziî hareketiyle yani Fizik olayları mekân ve mekânda yer değiştirmelerle (Hareket) izah eder. Bu manâda Dekartçı mekanizm Leibniz'in dinamiz­mine zıttır. Maddeyi hareketle izah eden mekaniz­min ilk şekli İlkçağ'ın atomcu görüşünde mevcud- dur ve buna «Fizik Mekanizm» demek daha doğru olur. Dekart'ın mekanizmi ise maddeyi yer kaplama (uzam) ile izah eder ki buna da «Geometrik Meka­nizm» adı verilmektedir. Dekart'a göre maddenin cevheri, mahiyeti, yer kaplama (Hayyız) adı verilen geometrik ve parçalanabilir varlıktır. Fakat hayyiz ise, renk gibi nitelikleri ihtiva etmez ve sonsuzca bölünebilir. Nerede yer kaplama varsa orada mad­de vardır. Zira bu ikisi aynî (özdeş)tir. Madde ve cisimler, mekân'ın (yani yer kaplama - uzam) sonsuza parçlanmasından hâsıl olur. Boşluk ve atom yok­tur, çünkü madde devamlı ve kesintisizdir. Mahiyeti yer kaplamadan ibaret olan maddenin en büyük hassası hareket'tir. Descartes uzam ve hareket mefhumlarıyla âlemdeki bütün varlıkların nasıl izah edilebileceğini göstermeğe çalışır. Descartes'ın mekanik anlayışını «Bana uzam ile hareketi veriniz, size âlemi yeni baştan inşa edeyim» sözü daha iyi an­latır. Maddî âlemdeki hareketi, bu filozofa göre, Allah yaratmıştır. Allah değişmez olduğu için, bu sı­fatı dolayısıyla, âlemdeki hareket mikdarının da sa­bit olmasını temin etmiştir. Dekart Allah'ın değiş­mezlik sıfatından «Hareket mikdarının sabit olması prensibi»ni çıkarıyor. Ona göre cisimlerin hareketi düz ve doğru hareket değil «devrî»dir.
Tabiat ve âlem telâkkisinde olduğu gibi Dekart, hayat telâkkisinde de mekanisttir. Onun nazarında ruh, hayatın değil, düşüncenin prensibidir. Bu bakımdan insan da dahii olmak üzere bütün canlı varlıkların uzvî hayatı son derece karmaşık bir takım makinelerden başka bir şey değildir. Uzvî hayat madde gibi yalnız hareketle izah olunur. Hayatın fiziko-şimik (kimyevî) zaruretler dışında ayrı bir varlığı yoktur. Hayatın kimyevî terkibi dışın­da ayrı bir terkibi ve kuvveti yoktur. Dekart'ın «Makine Hayvan» fikri 18. asır maddecilerinden La Metterie tarafından «Makine İnsan» şeklinde geliştirilmiştir.
Mekanizm bu hayat anlayışıyla gayeliliğe (Finalizme) ve vitalizme karşıdır. Çünkü o, gayeliliğin (Finalite) hiç bir rolünü ve tavassutunu hesaba kat­madan bütün olayları fail sebeblerin rolü ile izah eder; bunun gibi bir başka mahiyet veya hayatî prensip göz önünde bulundurmadan hayatî olay­ları maddenin fiziko - şimik özellikleri- ile izah eder. Demek ki mekanizm, biyolojide, canlı varlıkla­rı, organik olayları tamamen mekanik kanunlara göre açıklamağa çalışır. (Vitalizme karşı olarak)
Mekanizm, dinamizmin zıddı olarak kuvveti, maddenin ve varlığın dışında tutar. Maddeden ayrı görür. Passif olan varlık kuvvetin tesirine maruz­dur. Dinamizm ise kuvveti varlıkla birleştirir. Bu vas­fıyla mekanizm, metafizik bir karakter taşır. Bu mekanizm, maddenin renk, koku gibi tâlî keyfiyetleri ile onun esasını teşkil eden uzam, hareket gibi bi­rinci keyfiyetlerini ayırır.
Mekanizm nesnelerin, sathında kalır, eşyanın içine, mahiyetine nüfuz edemez ve böylece gerçeği yakalayıp kavramaktan âciz kalır. Hele çok daha girift ve karmaşık olan hayat olaylarını, tekâmül hadiselerini fiziko - şimik hadiselerden ibaret say­mak, mekanizmin acizliğini daha da arttırır. Eğer hayat sadece mekanik bir anlayıştan ibaret olsaydı onun geleceğini de keşfetmek mümkün olurdu. Ha­yatın istikbâli çok çeşitli yenilikler ve sürprizlerle doludur. Tekâmül de Lamark'ın izahının aksine, ted­ricî ve mekanik bir tarzda değil, ânî sıçramalı ve yaratıcı bir evrimle olmaktadır. Hasılı küllî meka­nizm, metafizik bir inançtır ki ilim onu hiç bir za­man isbat etmez.
Süleyman Hayri BOLAY, Felsefi Doktrinler Sözlüğü, Ötüken yayınları, İstanbul, 1979

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.