Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

POZİTİVİZM NE DEMEK? (POSİTİVİSME - İSBATİYE MESLEĞİ)

Fransız filozofu Auguste Comte'un (1798- 1857) ortaya attığı isbatiyeci doktrinin adı. Buna göre; insan zihni tabiatın mahiyetini ve eşyanın gerçek sebeblerini tanımak için kabiliyetli değildir; zihnin ilimde hiç bir kurucu ve yapıcı rolü yoktur, zihin tabiatın bir aynasıdır. Bu sebeple biz, pozitif olayların ve müşahade edilebilen fenomenlerin tesbitine dayanan tecrübî (pozitif) bilgiyi elde edebiliriz. Bu sebeple doğrudan doğruya deneyle sağlanamayan her bilgi teolojik veya metafiziktir; hayal mahsulüdür. Pozitivizm sebeplerin bilinemiyeceğini iddia ettiği için eski teolojik izahları ve metafiziği reddeder. Bu manâda o, Kant'ın Kritisizminin bir devamı ve âdeta teorinin tatbikatıdır. Hadiselerden ve hadiseler arasındaki değişmez münasebetlerden hareket eden bu meslek, meşru ve muteber bilgi olarak müsbet ilmi kabul etmektedir. Duyularımızla alınamıyacak hiç bir şeyi bilgi ve tecrübe konusu olarak kabul etmemesi, onu metafiziğe ve dine cephe almaya sevk ediyor. İnsanın elde edeceği bilgiler zihne tâbi olduklarından izâfîdirler. Fakat pozitivizmin esasını teşkil eden bu küllî izâfîlik prensibi, tam olarak Heraklit'de mevcuttur. Comte ve taraftarları bilginin izâfîliğini isbat için zihnî tenkide tabi tutmayıp, sa­dece ilimler tarihinden bazı yorumlarla bunu yapmağa çalışıyorlar.
Ampirizm ile sosyalizmin bir terkibi olan pozitivizm, iki ana kavrama dayanır:           
1      - Düşüncenin tarihî tekâmülü, 2 - İlimlerin koordinasyonu ve tasnifi.
İlkinde zihin üç safhadan geçmektedir: Teolojik, metafizik ve pozitif hal. Sonuncu safhada artık, Comte'a göre, metafizik'e ihtiyaç kalmayacak, onun yerini müsbet ilim alacaktır. Bu doğru mudur? Bu­nu, tecrübe, ilim ve tarih yalanlamıştır. Aksine müs­bet ilim ve bilgilerimiz ilerledikçe, metafiziğe olan ihtiyacımız daha da artıyor. Metafizik küllî ve terkibî ilimler üzerindeki rolünü muhafaza etmiştir. Comte de metafiziği inkâr ettikten sonra, şekil ve sosyal prensiplerini Katolik mezhebinden alan bir din kurarak tâ teolojik devire dönen bir metafizik kurdu. Bu yeni dinin Tanrısı insanlık, âlimler, mu­cizeleri ise ilmî keşiflerdir. Bu, materyalist bir me­tafiziktir. Hakikatte bu üç devir birbirini saf dışı et­mezler, aksine tamamlarlar. Çünkü inanmak, akıl yürütmek ve tecrübe yani din, felsefe ve ilim geli­şirler, fakat birbirlerinin yerine geçemezler.
Comte pozitif kelimesini dar bir manâda kullan­mıştır, ona göre pozitif, ölçülebilir, İzafî ve faydalı olandır; pozitif aslında hakikî olandır. Meyerson Comte'un pozitivist olmadığını, her türlü ontolojik verilerden sıyrılmış olamıyacağını, ontoloji ile bir vücud teşkil etmesi bakımından pozitif felsefenin bir hayal olduğunu, bu hayalin hiç bir devirde insanlı­ğın tanıdığı iime uygun düşmediğini, bu sebeple Comte'un pozitif ilim anlayışının, hayalî bir yaratma olduğunu ileri sürer.
Comte'un ikinci kavramı olan ilimler tasnifine gelince; bu teoride ilimler basitten mürekkeb olana doğru sıralanır. Temelde matematik ilimler, sonra astronomi, fizik, kimya, biyoloji ve sosyoloji gelir. Sosyoloji, biyolojisiz, o kimyasız, o da fiziksiz, fizik de astronomi ve matematiksiz mümkün değildir. Şu halde pozitivist teoriler bilhassa metod ve tasnife ağırlık veriyor. Bu tasnifte psikolojiye yer yok; böy- lece süje objeye yani nefis eşyaya irca ediliyor, sü- jenin (şuurun) bilgisi biyolojiye bağlanıyor; o ancak fizyolojinin bir bölümüdür. Ahlâk ise bir orijinalite taşımaz; zira Comte ahlâkî hayatı, fizyolojik hayat­la (Dimağî faaliyetle), fizyolojiyi kimya, kimyayı fi­zik ve hepsini de matematik ilimlerle izah eder. Psi­koloji dimağı fizyolojiye, zihnî ve ahlâkî fonksiyon­ları tamamen biyolojiye, fizik olayları basit bir me­kanizme irca eder. Zira zihnin eşyaya tâbi olması, bilgimizi eşyanın dış karakterini tanımaktan ibaret saymaktır. Bu ise şuurun olaylarını izahı imkânsız kılar. Ahlâkı, müsbet ilme, olayların bilgisine da­yandırdığı için, bu ilimle birlikte her an değişebilen izafî bir ahlâk kabul etmiş oluyor. Metafiziği red­dettiği için bu ahlâkı da her türlü istikrardan ve bu istikrarı temin edecek olan metafizik temelden mah­rum bırakıyor.
Comte bu üç hal kanunu ile insan zihnine san­sür koymakla kalmamış, «İlim kanunlarını, hayatla, uygulama ile ilgisine göre seçmelidir» ve «ilim ile­riyi görmektir, bu ise hareket etmek ve iş yapmak­tır» diyerek ilmin araştırma sahasına sınır çekmiş ve tatbikatın dışında kalan araştırmaları ilme ya­saklamıştır. Ona göre atom, molekül, esir gözle gö­rülmediği, elle tutulmadığı için metafiziktir; mute­ber değildir. Bunun için o, mikroskobik araştırmala­ra ve ilimlerin kendi ihtisas sahalarında derinleş­mesine de karşı çıkmış (Cours de Philo, Pos. 1) onun havaî ve hayalî diye yasakladığı feza ve atom dün­yasında ilim, akla hayret veren başarılar elde et­miştir.
Pozitivizmi Comte'dan sonra Littre, Taine, S. Mili ve H. Spencer gibi filozoflar değişik şekillerde devam ettirmişlerdir. Ayrıca fizikalistler tarafından yeni pozitivizm adı ile fizik ve matematiğe dayana­rak pozitivizme yeni bir şekil verilmiştir.
Comte'un gayesi, toplumu düzenlemektir. Va­sıtası ise İlmî bilgidir. Bunun için önce zihniyetleri düzeltmelidir. Toplum hakkındaki ilmî bilgi de sos­yoloji ile elde edilir.
Comte'un sonradan kurduğu «İnsanlık Dini»nin esaslarını izah eden, «Pozitivizmin İlmihali» adlı ese­ri P. Erman tarafından dilimize çevrilerek Millî Eği­tim Bakanlığınca 1952'de basılmıştır. O devirlerde M. E. Bakanlığı bir İslâm ilmihali neşretmek ihtiya­cını duydu mu bilmiyoruz; fakat okullarda resmen Durkheim sosyolojisi yani sosyolojik pozitivizm oku­tulduğu, dolayısıyla pozitivizmin kendiliğinden bir «Amentü» haline geldiği söylenebilir. Fakat Gülhane hattının ilânından sonra M. Reşid Paşa'ya bir mektup gönderen A. Comte, kurduğu yeni din için Türkiye'yi hazırlamasını istiyordu. Halbuki böyle «Dirayetli bir vezir», Z. Fahri Fındıkoğlu'nun tabiri ile, «Koyu Teolojik bir cemiyette, müsbetciüği nasıl gerçekleştirebilirdi?» (Bkz. L. Bruhl, A. Comte'un Felsefesi, s. 282, Çev. Fındıkoğlu, İstanbul 1970). Daha sonra Beşir Fuad'dan Ahmed Rıza'ya ve Gök- alp'a kadar pek çok kimse pozitivizmin tesirinde kal­mış ve kendince temsilciliğini yapmıştır. Ahmed Rıza'nın Avrupa macerası için Fındıkoğlu'nun adı ge­çen kitaptaki ilâve notlarına ve T. Çağdaş Düşünce Tarihi'ne bakılabilir. Cumhuriyet devrinde ise, pozi­tivist anlayış, katı şekliyle, kafalara ve müessesele- re yerleşme imkânı bulmuş, adetâ bir imân sistemi haline gelmiştir: Tarihe hücum eden buna dayan­mış, İslâmiyet'e hakaret eden de buna yaslanmış; ilim aşkına, akıl ve pozitivizm aşkına mevcut değer­leri ve inançları yıkmak isteyenler fırsat ve imkân bulmuşlardır.
Gökalp sosyolojik pozitivizmin tam tem­silciliğini yapmış ve bunu bir çok yazı ve şi­irlerinde aksettirmiştir. Murtaza Korlaelçi «Türkiye'ye pozitivizmin girişi ve temsilcile­ri» konusunda bir doktora tezi hazırlamıştır. (İlahiyat Fakültesinde)
Kaynak: Süleyman Hayri BOLAY, Felsefi Doktrinler Sözlüğü, Ötüken yayınları, İstanbul, 1979

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.