Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

PRAGMATİZM NE DEMEK? (PRAGMATİSME)

Zekânın esas fonksiyonunun bize eşyayı tanıtmak olmayıp, fakat onlar üzerinde pratik olarak tesir etmemize, faaliyet göstermemize imkân vermesi olduğunu söyleyen doktrin. Bu tarif Bergson fel­sefesine tatbik olunduğu gibi; Amerikan pragmatizmini temsil eden W. James ile Fransız pragmatizmini temsil eden E. de Roy'un görüşlerine de tatbik olunmuştur.

  1. - Anglo - Sakson Amerikan pragmatizmi: Buna göre zekâ müessir ve netice alıcı bir fiile yöneldiği zaman ancak gayesine ulaşır; bu bakımdan hakikî fikir başarı kazanan fikirdir, ampirizm menşeli olan bu felsefe müşahedelere bakmaksızın hakikat olarak «Pratik değeri» olan, başarı, küllî uygunluk, zamanın tecrübesi, kullanışlılık, verimlilik, düşünmeden hareket gibi ölçülerden birine göre tahkik ve kontrol edilebilen şeyi kabul eder. Pragmatizmin çeşitleri de buradan çıkmaktadır.

WilIiam James'in kurduğu pragmatizm bunun hususî bir şekli olan instrumantalizm (âletçilik)i ku­ran J. Dewey tarafından geliştirilmiştir. Bu felsefeye göre; fikir, duygu, irade, şahsiyet, her türlü bilginin, şuurun ve teşekkülün menşei kendimizi korumak, yaşamak ve büyümek için yaptığımız faaliyetlerdir. Bundan dolayı zekâ gibi bilgi ve ilim de küllî ve mut­lak değil, İzafî ve amelî (pratik) bir değere sahiptir. Bilgimiz bize eşyanın hakikatini vermez, ilmin kanunları, eşya üzerindeki faaliyetimizi, mümkün kılan amelî (pratik) kaidelerdir. İnsan düşünen olmadan önce, âlet yapandır. Marks'ın «Dünyayı değiştirmek» fikri ve Pragmatizmin «Teoriyi pratik yapar» fikri burada birleşiyor. Doğmatizme karşı olan Pragmatizm, küllî değerleri, pratik ve faydalılık, verimlilik gibi izafî ve günlük mefhumlara dayanarak hiçe saymakla nominalizmin son ve tam örneğini vermiştir. Bu haliyle o ilmî determinizmin geçirdiği büyük sar­sıntının tabiî, mantıkî bir neticesi gibi görünmekte­dir.
Bilginin menşei ve değeri meselelerinde prag­matizmin hakikat anlayışı rasyonalizmin aksinedir; bundan dolayı pragmatizm de irrasyonalist bir fel­sefedir. Çünkü bu felsefe nazarında bilgimizin doğruiuk derecesi (değeri) akıl prensiplerine uygunluğu ile değil, pratik değerleriyle, ınüessiriyetiyle ölçülür; bir fikrin doğru olması demek, mevzuuna de­ğil, tecrübeye uyması demektir. Bir fikir, yanlış da olsa, fiil haline gelebilirse, bir inanç, bir hurafe ferd ve cemiyet üzerinde değişiklik yapabiliyorsa o doğ­rudur. Hakikati yapan bizim fiilî varlığımızdır. Bilgi yaşamanın âleti olup, sadece yaşama zaruretinden, insanın eşya üzerinde amelî fayda yapması için doğmuştur. Bu yüzden fiil ile fikir birdir. Görülüyor ki hakikatin mutlak değerini reddeden bu felsefe ilim­de1 bir âlet ve aksiyon değeri görüyor ve hakikatin çeşit çeşit olabileceğini - aksiyona göre - ileri sü­rüyor.
Pragmatizm «İş»in, «Pratiksin bütün teorik görüşlere üstün olduğunu ve hattâ onları meydana ge­tirdiğini söyleyerek, ilmî ve genel olan değerleri teknikten, âletten (instrument) çıkarmağa çalışıyor.

  1. - Fransız pragmatizmi: Bu isim bazan ahlâkî ve dinî hakikatların üstünlüğünü ve hakimiyetini na- zar-ı itibara alan «Aksiyon» felsefesine verilir. Bun­larda müşterek prensip; düşüncenin aksiyon'dan ayrılamadığını, hakikati tanımak ve kabul etmek için onu tatbik etmek gerektiğini ileri sürmeleridir.

E. le Roy'da ise; yukarıdakinden fazla olarak Hıristiyan nass'larının (doğmalar) her şeyden önce pratik bir faaliyeti ve hareketi, sonra da bir hakikata inanmayı emrettiğinin ileri sürülmesidir.

Faydanın ve ihtisasın rolünü ifrata vardıran Amerikan pragmatizmi, bizde eski Maarif Vekillerin­den Avni Başman ve Prof. Emin Erişirgil tarafından temsil edilmiştir. Memleketimizde Bergson felsefe­sini yayan Prof. M. Şekip Tunç da bazı tercüme ve yazılarıyla bu faaliyete yardımcı olmuştur. J. De- vvey'den «Mektep ve Cemiyet, Çev: Avni, 1923», W. James'den «Terbiye Musahabeleri, Cev: M. Şekip, 1931», «Pragmatizm, Çev: M. Aşkın, 1948» dilimize çevrilmiş, eski ve yeni harflerle basılmıştır. J. De- wey 1924'de memleketimize davet edilerek maari­fimiz hakkında rapor istenmiş, Dewey'in tavsiye ve tenkidlerini havi 32 sayfalık rapor, nazar-ı itibara alınmış, bilhassa maarifin merkez teşkilâtının ku­ruluşunda faydalı olmuştur. Bununla birlikte Maari­fimize pozitivizm kadar, Amerikan pragmatizmi mü­essir ve hâkim olmuştur. Böylece, akıl ve ilim na­mına irrasyonalist (Akıl dışı) iki felsefenin, memle­ketimizde en çok yerleşme ve tutunma şansına sa­hip olduğu görülmektedir.
Kaynak: Süleyman Hayri BOLAY, Felsefi Doktrinler Sözlüğü, Ötüken yayınları, İstanbul, 1979

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.