Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

VİTALİZM
NE DEMEK? (VİTALİSME - HAYAT FELSEFESİ)

Genel olarak: Hayat olaylarının Fiziko-Şimik (Fizik-Kimya'ya ait) olaylara irca edilemiyeceğini, varlığın canlı olduğunu, canlı varlıkta özel bir yaşama gücünün varlığını kabul eden her doktrin.
- Başlıca iki ana şekli görülür:
  1. Hayat olaylarının, fizik bakımından maddeden farklı bir realite gibi kabul edilmiş hayatî bir prensibin varlığını gerekli kıldığını kabul eder. Bu, görüş, hususiyle, Barthes (Ölm. 1806)'in ve animizme karşı olan Montpollier Tıp Mektebi'mn doktrinidir. Canlı varlığın özel bir faaliyet olarak anlaşılmasıyla ilgili ilk çalışmalar bu mektepte görülür. Bu doktrin, maddeden olduğu kadar düşünen ruhtan da ayrı ve farklı bir hayatî prensibin varlığını kabul eder. Realist bir doktrin olan bu anlayış, hayatın mahiyetini ( aramadan ziyade, canlı varlıkta ortaya çıkan olguları ilim metoduyla aydınlatmak için tıbbı ilerletmek gayretinden ibaret olup, felsefî bir iddiası yoktur.
  2. Hayat olaylarının, fizik bakımından, maddeden ayrı olmaksızın, yani canlı bir madde halinde, kendine has tipine göre uzuvlaşmış (organize olmuş), gayrî maddî bir prensibin varlığını gerekli kıldığını kabul eden doktrin. Aristo'nun ve Skolastiklerin şekilli madde, Cl. Bernard'ın yön veren fikir teorisine finalist anlayışlar, organisizm bu tip görüşe tekabül ederler. Realist doktrinlerin karşısında olarak bu doktrin, formalist diye vasıflandırılabilir.

Hayat prensibini ruhî sürece ve fiziko-şimik reaksiyonlara ircaı imkânsız, nev'i şahsına münha­sır bir prensip ve bir illet (sebep) olarak gören vi- talistlerrn delilleri şunlardır: 1 - Hiç bir maddî terkiple hayat elde etmek mümkün değildir. 2 - Can­lılar bütün parçalarıyla bir dayanışma, ahenkli bir birlik içindedirler. 3 - Canlı varlıklar kaybettikleri­ni gizli ve yavaş olarak telâfi ediyorlar.
Vitalizm, daha sonra yeni keşiflerin yardımıyla, eski telâkkiler arasından yalnız cihet (direction) fiıkrini muhafaza ederek (neo-vitalism) (Yeni Hayat Felsefesi)in doğmasına sebep oldu. Biyolojistler de, filozoflar gibi, canlı varlığın öz bakımından cansız­dan farklı olduğunu aramağa başladılar. Yeni vita- lizme göre, hayat hem fiziko-şimik mekanizmin ese­ridir, hem de bu mekanizm madde âlemindeki ne­viden değildir. Değişik şekilleri şunlar:

  1. - Yeni Vitalizm çığırı, esas Hans Driech ile olgun şeklini aldı. Deniz kestanesi üzerindeki araş­tırmaları ilerleterek, onun parçalarından her birin­de ayrıca bir bütün olma kabiliyetini gördü; bura­dan canlılarda bütünleşme gayesinin mevcudiyetini iddia etti. Fakat Aristo'nun temel kavramlarından olan «Yetkinleşme - enteleşi» ile canlıyı anlamak ne derece mümkün?
  2. - Canlılarda ruh gören psiko - biyolojizm Fichte, M. de Biran ve Bergson'da ayrı ayrı devam etti. Ayrıca biyolojistler de bu fikri benimsedi. He- ring canlıda biyolojik hafıza tezini, bu fikre daya­narak savundu. (Baha Tevfik de ağaçta açılan bir yaranın kapanmamasını ileri sürerek hafıza oldu­ğunu iddia ediyordu). Bu görüşler de biyolojik se­beplerle biyolojik hayatı anlamağa çalışan bu iddia­lar, tek hücrelinin veya daha karmaşık uzviyetlerin, «Ruhî» hayata sahip olduklarını ileri sürmekte ne derece haklı olabilirler?
  3. - Canlı varlığın kendisinde olmayan vasıf­larla ve mücerred metafizik sebeplerle açıklanamıyacağını, onu anlamak için onun oluşunu, krizli du­rumunu ve krizlerden kurtulmasını sağlayan imkân­ları kazanmasını gözönünde bulundurmak gerekti­ğini, canlı varlığın enerji ve madde gibi imkâna açık bir varlık olduğunu iddia eden yeni vitalist görüş.
  4. Canlı varlık, kendi varlık şartı olan maddeye, dayanmak zorundadır. Onu aşması yeni yaşıtlarındandır. Maddeye bağlılıktan dolayı, yaşlanma, al­çalma, çözülme ve bozulma vasıfları vardır. Canlı­ların büyüme ve çoğalma, yıpranma, ihtiyarlama ve ölme gibi zıt vasıfları olması maddeye bağlılığındandır. Bunlardan büyüme ve çoğalma ilerleyici, te- kâmülcü, diğerleri ise gerileyici ve dağılıcıdırlar. Geriletici olan vasıfları canlıyı maddî zarurete, iler­letici olanlar ise icada, finalizm'e bağlar. Bu iki açı­dan bakılınca ancak canlı varlık ve hayat hakkında uygun ve isabetli bir fikir edinebiliriz. Yoksa tek ta­raflı, ircacı görüşlerle değil
  5. Görülüyor ki vitalizm ve yeni vitalizm «Hayat» problemine çözüm getirmek yerine yeni bir «Hayat Prensibi» anlayışı getiriyor.

Kaynak: Süleyman Hayri BOLAY, Felsefi Doktrinler Sözlüğü, Ötüken yayınları, İstanbul, 1979

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.