Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

BEYÂNÎ KİMDİR?

(ö. 1006/1597) Osmanlı şairi ve şuarâ tezkiresi yazarı.
Bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Rusçuk'ta doğdu. Bazı kaynakların, önceleri Tekirdağ'ın da aynı adı taşıması sebebiyle Beyânî'yi oralı göstermesi doğru değildir. Asıl adı Mustafa olup Cârullahzâde lakabıyla tanınmıştır. Beyânî Rusçuk'ta başladığı öğrenimine İstan­bul'da devam etti. Buradaki hocaları arasında Ebüssuûd Efendi'nin oğlu Mehmed Efendi de vardı. Şair hakkında bilgi veren kaynaklar onun Mehmed Efen- di'den çok faydalandığını ve ondan mü­lâzım olduğunu belirtirler. Halbuki şair kendi tezkiresinde verdiği hal tercümesinde Ebüssuûd Efendi'den mülâzım olduğunu söylemektedir. Herhalde Beyânî. Mehmed Efendi'den tahsilini tamamlamış olmasına rağmen mülâzemet rüûsunu kendisiyle ilişki kurup şiirlerini tahmis ettiği Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi'den teberrüken almıştır. Âşık Çelebi, Mehmed Efendi'nin Halep kadılığı sırasında Beyânî'nin bir süre onun hizmetinde bulunduğunu belirtir.
Şükrullah Halîfe'den talik icâzeti ala­rak hattat olan Beyânî hocasının tefsirini temize çekmiş, karşılık olarak da 20 akçe ile Kestel Medresesi'ne müderris tayin edilmiştir. Daha sonra Havran ka­dısı oldu. Oradan hac görevini ifa etmek için Hicaz'a gitti. Dönüşünde Okmeyda- nı'ndaki Sofular Halvetî Tekkesi şeyhi Ekmeleddin Efendi'ye bağlanarak tari­kata girdi-, resmî görevlerinden de ay­rıldı. Bir süre Gelibolu zaviyelerinden bi­rinde kaldıktan sonra vefat eden şeyhi­nin vasiyeti üzerine onun yerine geçti (1577). Yirmi yıl kadar Sofular Tekke- si'nde şeyhlik yaptıktan sonra İstanbul'­da öldü.
Beyânî bir divan sahibi olmamakla bir­likte özellikle tarikat çevrelerinde sevi­lip tutulmuş bir şairdir. Onun şiir haya­tını tasavvufa girmeden önce ve girdik­ten sonra olmak üzere iki döneme ayır­mak gerekir. Hayatının birinci devresin­de Beyânî çağının ikinci sınıf şairleri aya­rında şiirler söylemiştir. Fakat tarikata girdikten sonra bu tarz şiirlerden vaz­geçmiş, kendi ifadesiyle "Allah dostları­nın aşk ve muhabbetle ilgili mecazî şiir­lerini" benimsemiş ve bu vadide sadece Arapça şiirler söylemeye devam etmiş­tir. Bu şiirler hocası Ebüssuûd Efendi'­nin Arapça şiirlerinin tekrarı mahiyetin­dedir. Bir kısmı da onun şiirlerine nazî- re olarak yazılmıştır veya bunların bir kısmının tahmisidir. Beyânî'nin şiirleri bir araya getirilmemiş, devrin şiir mecmu­alarında kalmıştır.
Beyânî'yi edebiyat dünyasında unutul­maktan kurtaran eseri, 1000 (1592) yı­lında tamamladığı ve özel bir adı olma­dığı için müellifinin ismiyle anılan şuarâ tezkiresidir. Bu eser Kınalızûde Hasarı Çelebi Tezkiresi'mn(yazılışı 994/1586) kısaltılmış şeklidir. Mukaddimede belirt­tiğine göre Beyânî bu tezkireyi bütünüy­le istinsah edecek vakti olmadığı için sa­dece tanınmış şairleri seçip onlarla ilgi­li bilgileri özetlemiş, şiirlerinden de ör­nek olarak en tanınmış olanları almış­tır. Bu arada Kınalızûde Haşan Çelebi Tezkiresi'nde bulunmayan ve genellik­le daha sonra şöhret bulan bazı şairleri de tezkiresine ilâve etmiştir. Ancak bu yeni isimler hakkında da kayda değer bilgi verilmemiştir. Buna rağmen tezki­renin en önemli yanı, bu şairlerden söz eden tek kaynak oluşudur.
Beyânî Tezkiresi bir mukaddime, iki bölüm ve bir hâtimeden meydana gel­mektedir. Mukaddimede, XVI. yüzyılda yazılan diğer tezkirelerin aksine, Osman­lI şiir tarihinin II. Murad devriyle değil Fâtih Sultan Mehmed devrinden başla­ması gerektiğini, çünkü daha önceki dö­nemde yazılan şiirlerin basit ve orta se­viyede (miyâne) olduğunu ileri sürer. Tez­kirenin birinci bölümünde beş padişah ile dört şehzadeye yer verilir. Bunlar sı­rasıyla Fâtih Sultan Mehmed, Cem Sul­tan, 11. Bayezid, Yavuz Sultan Selim, Ka- nûnî Sultan Süleyman, II. Selim. Şehza­de Mustafa, Şehzade Bayezid ve Şehza­de Murad'dır. İkinci bölümde ise alfa­betik sıraya göre 240 şaire yer verilmiş, böylece tezkiredeki şair sayısı 249'a ulaş­mıştır. Haşan Çelebi'nin eserinde ise 631 şair yer almaktadır.
Beyânî Tezkiresi XVI. yüzyılın tanın­mış öteki tezkireleri arasında bir özet seviyesinde kaldığı için yazmaları da yaygın değildir (başlıca yazmaları için bk. İÜ Ktp., TY, nr. 104, 1560, 2568; Millet Ktp., Ali Emîrî, Tarih, nr. 757, 774; Beya­zıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 2659).
BİBLİYOGRAFYA :
Beyânî, Tezkire, Millet Ktp., Ali Emîrî, Tarih, nr. 757; Âşık Çelebi, Meşâiruş-şuarâ, vr. 59a; Kınalızâde, Tezkire, s. 229; Atâî, Zeyl i Şekâik, s. 466; Riyâzî, Tezkire, Nuruosmaniye Ktp., nr. 3724, vr. 43a; Rızâ, Tezkire, Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi, nr. 243, vr. 10b; Müstakimzâde. Tuhfe, s. 546-547; Osmanlı Müellifleri, II, 98; Ergun, Türk Şairleri, II, 832; TCYK, s. 582; Le- vend, Türk Edebiyatı Tarihi, s. 286-290; Mus­tafa İsen, Künhü'l-ahbâr'ın Tezkire Kısmı(dok­tora tezi, 1978), Atatürk Üniversitesi Ed.Fak., s. 97; Halûk İpekten, Türk Edebiyatının Kaynak­larından Türkçe Şuarâ Tezkireleri, Erzurum 1986, s. 68; TDEA, I, 412; Abdülkadir Kara- han, "Tezkire", İA, XII/1, s. 228.

MÜŞTAKA İSEN
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 6. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.