Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

BEYHAKİ, MUHAMMED B. HÜSEYİN KİMDİR?

Ebü'l-Fazl Muhammed Hüseyn el-Beyhaki (ö. 470/1077)
Târih-i Beyhaki adlı eseriyle tanınan Gazneliler devri tarihçisi ve devlet adamı.
Horasan'da bugün Sebzevâr denilen Beyhak bölgesinin Hârisâbâd köyünde doğdu. 402'de (1011-12) on altı. Zilhicce 450'de (Şubat 1059) altmış beş yaşında olduğunu söylediğine göre 385 (995) veya 386 (996) yılında doğmuş olmalıdır. Babası ve ailesi hakkında bilgi yoktur. İlk öğrenimini doğduğu köyde tamamladıktan sonra Nîşâbur'a gitti. Burada çok iyi bir öğrenim gördüğü anlaşılan Beyhaki daha sonra gittiği Gazne sarayında Dîvânü'r-resâil'e kâtip olarak alındı (1021) ve divan başkanı Ebû Nasr-ı Mişkân'ın yardımcılığına getiril­di. Bu sırada yirmi altı-yirmi yedi yaşın­da bulunuyordu. Her bakımdan takdir ettiği ve kendisini taklide çalıştığı Ebû Nasr-ı Mişkân'ın hizmetinde on dokuz yıl çalıştı. Komşu devletlere yazılan bir­çok resmî mektup onun kaleminden çık­mıştır. 1034'te Sultan Mesud'un Gür- gân ve Mâzenderan seferine katıldı. Ebû Nasr-ı Mişkân'ın ölümü üzerine yerine Beyhakı'den daha yaşlı ve tecrübeli olan Ebû Sehl-i Zevzenî getirildi (1039). Huy­suz ve liyakatsiz bir idareci olan Zevze­nî ile anlaşamayan Beyhaki görevinden ayrılmak istediyse de Sultan Mesud ka­bul etmedi. Kısa bir zaman sonra Sul­tan Mesud'la birlikte Dandanakan Sa- vaşfna (23 Mayıs 1040) katıldı ve Gaz- neli ordusunun yenilgisi ile biten bu sa­vaşta bir ara Merv civarında esir düş­mekten güçlükle kurtulabildi. Bu savaş­tan sonra Sultan Mesud tarafından müş- rif*liğe tayin edildiği ve savaşta ihanet edenleri sorgulamakla görevlendirildiği rivayet edilirse de, bunu ihtiyatla kar­şılamak gerekir. Zira tarihinde Sultan Mesud'un kendisini böyle bir göreve ta­yin ettiğine dair herhangi bir kayıt yok­tur. Sultan Mesud'un ölümünden (1041) sonra Ebû Sehl-i Zevzenî ile daha kaç yıl çalıştığı ve Abdürreşîd'e (1049-1052) gelinceye kadarki Gazneli sultanlarının ona nasıl davrandıkları bilinmemektedir. Abdürreşîd'in tahta çıkışından hemen sonra Dîvânü'r-resâil başkanlığına tayin edileli. Ancak çok geçmeden saray ent­rikalarına adı karıştığından muhalifleri­nin de kışkırtmasıyla tutuklandı, bütün servetine el kondu ve hapsedildi. Bir müddet sonra Tuğrul Berâr adlı bir kö­le isyan ederek Sultan Abdürreşîd'i öl­dürdü (1053). Kısa bir süre sonra Tuğ­rul'un da öldürülmesiyle Gazneli tahtı­na Ferruhzâd (1053-1059) geçti. Böylece BeyhakI de kurtulmuş oldu. Beyhaki ese­rinde Ferruhzâd devrinde görev alıp al­madığına dair bilgi vermemekle birlikte Ebü'l-Hasan el-Beyhaki onun Ferruh- zâd'a kâtiplik yaptığını ve ölümünden sonra saraydan ayrılarak zamanını eser yazmakla geçirdiğini söyler (Târih |Hü- seynî), s. 303). Ahbârud-devleti's-Sel- çûkiyye'öe(s. 19-20) ise Ferruhzâd dev­rinde Tirmiz Kalesi'nde kûtvâl* olduğu ve Gazneliler'le Selçuklular arasındaki an­laşmazlıklara son vermek üzere hazırla­nan antlaşma metnini de onun kaleme aldığı kaydedilmektedir.
Eserleri. 1. Târîh-i Beyhaki*. Beyha- ki'ye büyük şöhret sağlayan ve otuz cilt olduğu rivayet edilen bu büyük eserden günümüze sadece 421-432 (1030-1041) yılları arasındaki olayları anlatan bö­lüm kalmıştır. Sultan Mahmud'un ölü­münden başlayıp Sultan Mesud'un Dan- danakan yenilgisinden sonra Hindistan'a iltica ettiği yıla kadar gelen bu bölüm birkaç defa basılmıştır (Calcutta 1862; Tahran 1305/1887-1888, 1319 hş./ 1940, 1319-1332 hş./1940-1953, 1324 hş./1945, Meşhed 1350 hş./ 1971, 1355 hş./1976, Tahran 1358 hş./1980) Altı ve yedinci ciltlerden ibaret olan bu bölümün dışın­da ayrıca beşinci ve onuncu cildin bazı parçaları da zamanımıza kadar gelmiş­tir. İbn Funduk eserin çeşitli ciltlerine değişik kütüphanelerde rastladığını fa­kat takım halinde hiçbir yerde görme­diğini ifade etmektedir. 2. Zîrıetü'l-küt- tâb. İnşâ sanatına dair bir eser olup gü­nümüze kadar gelmemiştir. Târîh-i Bey- hak müellifi İbn Funduk'un (Ebü'l-Hasan-ı Beyhaki) ifadesine göre bu eserin devrin­de bir benzeri yoktu. 3. Makâmât-ı Mah- mûdî. Bugün mevcut olmayan bu eseri müellif tarihinde zikreder. Makâmât-ı Ebû Naşr-ı Mişkân olarak da bilinen eserde Beyhaki, Dîvânü'r-resâil'de görev­li iken üstadı Ebû Nasr-ı Mişkân'dan Gazneliler ve Sultan Mahmud hakkında duyduklarını anlatır. Bu eserden daha sonra yaşayan tarihçilerden özellikle Av- fî Cevâmi"ul-hikâyât'tnda ve Seyfed- din b. Nizâm Akîlî Âsârü'l-vüzerâ3 adlı eserinde faydalanmıştır.
BİBLİYOGRAFYA:
Muhammed b. Hüseyin el-Beyhakî, Târth (nşr. Ali Ekber Feyyâz), Meşhed 1350 hş., s. 11; Beyhaki, Târih (Behmenyâr), s. 11, 175- 178; a.mlf.. Târih (Hüseynî), s. 303-307; a.mlf., Tetimme, I, 179-183; Avfî, Cevâmi^u'l-hikâ- yât ue leuâmi'u'r-rivâyât (nşr. Emir Bânu Mu­saffa - Müzahir Musaffa), III/2, s. 548; Ah- bârü'd-deuleti's-Selçûkiyye (Lugal), s. 19-20; Rieu, Catalogue, I, 158 vd.; Bahâr, Sebk-iŞinâ- sî, Tahran 1337 hş., II, 62-95, 114; Storey, Per- sian Literatüre, I, 252-254; Saîd-i Nefîsî, Âsâr-ı Gumşûde-i Ebü'l-Fazl-ı Beyhaki, Tahran 1315 hş.; a.mlf., Der PtrSmûrı-i Târth-i Beyhaki, Tah­ran 1342 hş.; Safâ, Edebiyyât, II, 890-892; Rypka, HIL, s. 442; Mujtaba Minovi. "The Per- sian Historian Bayhaki", Historiarıs of the Middle East (ed. B. Lewis - P. M. Holt), Lon- don 1964, s. 138-140; M. Ali İslâmî Nodûşen, Câm-ı Cihârıbtn, Tahran 1355 hş., s. 249-255; C. E. Bosvvorth, The Chaznavids, Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran 994-1040, Edinburg 1963, s. 63-65, 129-130; a.mlf., "Early Sources for the History of the First Ghazna- vid Sultans", IQ, VII (1963), s.10-14; Şâkir Mus­tafa, et-Târîhu'l-cArabt ve'l-müverrihûn, Bey­rut 1980, II, 386-388; Rızâzâde Şafak, "Ebü'l- Fazl Beyhaki ve Târîh-i Beyhaki", Armağan, XI/12-13, Tahran 1317 hş.; Haşan Barani, "Abul Fazl Baihaqi", Indo-lranica, V/l, Calcutta 1951, s. 5-11; W. Barthold, "Beyhakî", İA, II, 582-584; S. Naficy. "Bayhaki", El2 (Fr ), I, 1164- 1165; a.mlf., "Beyhaki Ebü'l-Fazl", UDMİ, V, 314-317; G.-H. Yüsofİ, "Bayhaqi Abu'1-Fazl", Elr, III, 889-894.
TAHSİN YAZICI
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 6. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.