Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

BİSTÂMÎ,  ABDURRAHMAN B. MUHAMMED KİMDİR?

Abdurrahmân b. Muhammed b. Alî b. Ahmed el-Bistâmî el-Hurûfî (ö. 858/1454)
Tasavvufî ve tarihî eserleri yanında harflerin sihri fonksiyonlarına ve cifr, simya, vefk gibi bâtını konulara dair eserleriyle tanınan sûfî müellif.
Antakya'da doğdu. İslâmî ilimlerde yetişmek arzusuyla çeşitli ilim merkezlerini dolaştı. M. Smith, kaynak göstermeksizin, Bistâmrnin 803'te (1401) Halep'in Timur tarafından yağmalanmasını görmüş olabileceğini belirtir {El Fr.|,  1286).
Daha sonra Kahire'ye giden Bistâmî dinî ilimlerin yanı sıra simya, tıp, tarih gibi alanlarda kendisini yetiştirdi. O dönemde OsmanlIlar'ın en önemli ilim ve kültür merkezi olan Bursa'ya ne zaman gittiği belli değildir. Burada, ilim adamlarını himaye etmekle tanınan II. Murad'ın ilgi ve teveccühünü kazandı; bazı eserlerini ona ithaf etti ve bu şehirde
öldü.
Taşköprizâde, Abdurrahman Bistâmî'- yi "(Bâyezîd-i) Bistâmî meşrepli, Hanefî mezhebinden ve Antakya doğumlu" diye tanıttıktan sonra onun hadis, tefsir ve fıkıhta âlim, harf ve isimlerin hassalan ve cifr konularında ârif olduğunu, Bursa'da tanıştığı Molla Fenârî'den Arap dili ve edebiyatı alanlarında çok faydalandığını söyler (eş-Şekâ'ik, s. 46).
Eserleri. 1. el-Fevdih u 'l - miskiyye fi'l-fevâtihi'l-Mekkiyye. II. Murad'a ithaf edilen eser ansiklopedik bir çalışma
olup Bistâmrnin en önemli eseridir. Kâtib Çelebi, 100 kadar ilmin tanıtıldığı eserde o güne kadar hiç duyulmamış "garip ve acayip bilgiler" verildiğini, şer'î ve Arabî ilim dallarının gösterildiğini belirterek Bistâmî'yi ilimler ansiklopedisi (mevzû'atü'l-ulûm) tarzında eser veren en önemli müellifler arasında gösterir (Keş fü'z-zunün, II, 1905). Eserin 85. babından, müellifin Fevâ'ih"\ 805 (1402) yılında hazırlamaya başladığı ve çalışmasını 844'e (1440) kadar sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Aynı yerde eser hazırlanırken faydalanılan kaynakların bir listesi de verilmiştir. Mecdî, Bistâmî'nin bu değerli çalışmasının tamamlanmamış olduğunu söyler (Şekâik Tercümesi, s. 68). Eserin Türkiye'de (Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 688, Ayasofya, nr. 4160; Nuruosmaniye Ktp., nr. 2519/20) ve Türkiye dışında (bk. Brockelmann, GAL, II, 300; Suppl., II, 324) birçok yazma nüshası bulunmaktadır. 2. Menâhicü't-tevessül fî mebâhici't-teressül. Bistâminin en çok tanınan eseridir. Harflerin sihri fonksiyonlarına dair olan eser kırk altı "latife" halinde tertip edilmiş olup her latifede bir "sır" incelenerek bunlara birer "nükte" ve "hikâye" eklenmiştir. Mecdî'nin, "yolunu şaşırmışları hidayete kavuşturmak ve feleğin kahrına uğramış zavallıları mutluluk, talih, şan ve şerefe ulaştırmakta eşi bulunmaz bir kaynak" olduğunu söylediği (Şekâik Tercümesi, s. 68) bu eser Selâhaddin Safedî'nin Cinânü'l-cinâs' ile birlikte basılmıştır (İstanbul 1299). 3. Şemsul-âfâk fî cilmi'l-hurûfi ve'l-evfâk (Hacı Selim Ağa Ktp., nr. 527). 4. Miftâhu'1-cifri'l-câmi' (Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 2812/3). S. el-Edbiyetü'l-müntehabe ve'l-edviyetü'l-mücerrebe (Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 377). 6. Reşhu 'uyûni'l-hayât fî şerhi fününi'l-memât (Süleymaniye Ktp., Şehit Ali Paşa, nr. 1204). 7. Harâ'idü'l-mülûk fî ferâ'idi's-sülûk. İki babdan oluşan eserin birinci babında faziletli olmanın yöneticilikteki önemi, ikinci babında Hızır ile İlyâs hakkındaki rivayetlerde görülen çelişkinin giderilmesi üzerinde durulmuştur. Kâtib Çelebi eserin Kadı Hızır b. İlyâs'a ithaf edildiğini söyler (Keşfü'z-zunûn, i, 701). Bu zat Bistâmî gibi tahsilini Mısır'da yaptıktan sonra Bursa'ya yerleşen, orada müderrislik ve kadılık yapan Hızır $ah Efendi (ö. 853/1449) olabilir (Taşköprizâde, eş-Şekaik, s. -35-96). 8. ed-Dürer fi'l-havâdis ve's-siyer. Hz. Peygamber in vefatından başlayarak 700 (1301) yılma kadar cereyan!eden önemli olayların kronolojik olarak anlatıldığı bir tarih kitabıdır (Keşfü'z-zunün, I, 750-751). 9. Nazmü's-sülûk fî tevûrîhi'l-hulefâ3ve'l-mülûk. Hicretten başlayıp 806 (1404) yılına kadar vuku bulan başlıca tarihî olaylar hakkında kısa bilgiler ihtiva eder (Keşfü'z-zunûn, 11, 1963). Miftâhu esrarı s-sa^âde fîcâlemi'l ğayb ve'şehâde. Allah'ın isimlerinin gizli anlamlarına dairdir. Bir mukaddime ile iki "kitab" ve bir hatimeden meydana gelen eser 828'de (1425) telif edilmiştir (Keşfü'z-zunûn, 11, 1759). 11. Reşhu ezvâkı'l-hikmeti'r-rabbârıiyye fî şerhi evköti'l-lümcati'n-nûrâniyye. Bûnî'nin hurûf ve havas* ilmine dair el-Lümzatü'n-nûrâniyye adlı eserinin şerhidir.
Bu, Brockelmann'ın Auraq al-hikma arrabbaniya fi sarh al-lumca an-nîırânîya (Süleymaniye Ktp., Yenicami, nr. 785)
adıyla kaydettiği (CAL, II, 300) eser olmalıdır. Müellif kendi ifadesine göre Bûnî'nin el-Lümca'sını 807 (1405) yılında Mısır'da İzzeddin Muhammed b. Cemâa'dan okumuş, şerhi ise 841'de (1437) tamamlamıştır (Keşfü'z-zunûn, II, 1566). 12.
el-Fevâ' idü's-serıiyye. Nevevî'nin Tehzîbü'l-esmâ:) adlı eserinin telhisidir (Keşfü'z-zunûn. I, 514). 13. Kimyâ3ü's-sa câdeti'r-rabbâniyye ve simyâ3ü's-siyâdeti'r-rûhâniyye. Bûnî'nin İlâhî isimlerin anlamlarına dair bir eserinin şerhi olup 820'de (1417) telif edilmiştir (Keşfü'z-zunûn. II, 1033). Kâtib Çelebi, Bistâmî'nin adı geçen eserlerinin dışında ayrıca çoğu hurûf ve havâs ilmine, tasavvuf, tıp ve tarih konularına dair otuza yakın eserini kaydeder (Türk ve dünya kütüphanelerindeki yazma nüshaları için bk. Brockelmann, GAL, II, 300-301; Suppl.,323-324).
BİBLİYOGRAFYA:
Taşköprizâde, eş-Şekâ3ik, s. 46-47, 95-96; a.mlf., Miftâhu's-sa'âde,II, 591, 596; Mecdî, Şekâik Tercümesi, s. 67-69; Keşfü'z-zunûn,I, 514, 701, 750-751; II, 1033, 1566, 1759, 1845, 1905, 1963; Hediyyetü 1-cârifîn, I, 531-532;
Brockelmann. GAL, II, 300-301; Suppl.. II, 323-324; Ziriklî, el-A^lâm, IV, 91; Kehhâle, Mucemü'l-mü'elliftn, V, 184-185; Babinger (Üçok), s. 18-20; M. Smith, "al-Bistâmi", El2 (Fr.), I,1286; Hamid Algar, "Bestâmi", Elr., IV, 182-183.
MUSTAFA ÇAĞRICI
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 6. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.