Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

BOSTAN ÇELEBİ KİMDİR?

(ö. 977/1570) Osmanlı âlimi ve tarihçi.
Asıl adı Mustafa, babasının adı Mehmed Ali'dir. 1498'de Tire'de doğdu. Tah­sil çağma geldiğinde önce Kur'an'ı ez­berledi, arkasından da tefsir ilmine çalıştı. Daha sonra devrin tanınmış müderrislerinden Cârullah Efendi, Zeyrekzâde Rükneddin Çelebi ve Muhyiddin Fenârî'den ders aldı: bir ara Kemalpaşazâde'nin de talebesi oldu. Aynı tarihlerde Kanûnî'nin hocası Hayreddin Efen­di'ye intisap etti ve 1526'da ondan icazet aldı.
Bostan Çelebi bir süre bazı küçük medreselerde ve kazalarda müderrislik ve kadılık yaptı. Haseki ve Sahn medreselerindeki görevinin ardından 1544 te Bur­sa ve Edirne, ertesi yıl ise İstanbul ka­dısı oldu; 1547'de de Anadolu ve Rumeli kazaskerliğine tayin edildi. Bu vazifede iken Vezîriâzam Rüstem Paşa ile Vezir Haydar Paşa arasındaki bir davada Hay­dar Paşa'nın haklı olduğuna hükmet­mesi üzerine 1551'de görevinden alın­dı-, hatta vezîriâzam tarafından rütbece daha aşağı mevkide bulunan kimselere teftiş ettirilerek kendisine hakarette bulunuldu. Fakat teftiş sonunda hakkında yapılan dedikoduların tamamen iftira­dan ibaret olduğu anlaşılarak beraat et­ti. Rüstem Paşa'nm ikinci vezîriâzamlığı zamanında (1555-1561) ve 1569'da hak­kında iki defa daha soruşturma açıldıysa da her ikisinde de temize çıktı. 1570'te vefat etti ve Edirnekapı dışındaki Emîr Buhârî Tekkesi civarına defnedildi.
Bostan Çelebi'nin Bostanzâde künye­siyle bilinen Mehmed ve Mustafa ad­larında iki oğlundan büyüğü Mehmed Efendi iki defa şeyhülislâmlık yapmış, küçüğü Mustafa Efendi ise iki defa Ru­meli kazaskerliği görevinde bulunmuştur. Dindar ve dürüst bir kimse olan Bos­tan Çelebi kuvvetli bir zekâ ve hâfızaya sahipti. Arapça, Farsça ile edebî ilimlere ve Kur'an'a vâkıf, aynı zamanda iyi bir şairdi.
Eserleri. 1. Süleymannâme. Kanûnî devrinin ilk yirmi iki yılının orijinal bir kaynağı olan eser, Hammer'in tesiriyle uzun yıllar Ferdî adlı birine atfedilmiştir (Hammer, V, 3; Babinger, s. 92). Bostan Çelebi eserini bir vak'anüvis gibi yazmaya başlamış, fakat değişik zamanlarda tek­rar ele almak suretiyle ona yeni ilâve­lerde bulunmuştur. Mevcut nüshaların hiçbirinde telif tarihi yoktur. Ancak müel­lifin ifade tarzından Süleymannâme'nin ilk telifini 1524'te, ikinci telifini 1537'de, üçüncü telifini 1541'de, son telifini ise 1547'de yaptığı söylenebilir. Edebî ve resmî güzel bir üslûpla kaleme alınan Süleymannâme çağdaş tarih kaynak­larını tamamlar mahiyette olup Kanûnî devrinin 1520-1542 yılları arası olayla­rının kronolojik tesbitinde ihmal edilme­mesi gereken bir eserdir. Kanûnî'nin ho­cası Hayreddin Efendi'ye intisabından dolayı sarayla ilgili hadiseler diğer çağ­daş kaynaklara göre oldukça geniş bir şekilde ele alınmış olmakla birlikte Bos­tan Çelebi'nin eseri daha sonraki tarih­çiler tarafından kaynak olarak pek kul­lanılmamıştır. Süleymannâme'nin bili­nen yazmalarından üçü yurt içinde (Sü- leymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 3317; TSMK, Revan, nr. 1283; TTK Ktp., nr. 18), ikisi Vi­yana Millî Kütüphanesi'nde (nr. 998, 999), biri de Torino Millî Kütüphanesi'ndedir (nr. 103). Bu nüshaların içinde muhteva­sı en geniş olanı Viyana Miliî Kütüpha­nesinde (nr. 998) kayıtlı nüshadır. 2. Ha­şiye 'aiâ tefsiri sûreti'l-Encâm. Beyzâ- vî tefsirinden En'âm sûresine yaptığı bu hâşiyenin Süleymaniye Kütüphanesi'nde yazma nüshaları mevcuttur (Reîsülküttâb, nr. 68; Süleymaniye, nr. 171; Dârülmesne- vi, nr. 59; Yozgat, nr. 48). Kaynaklarda adı geçen Hâşiyetü Şadrişşerîca adlı ese­ri Sadrüşşerîa Ubeydullah b. Mes'ûd'un kendi adıyla şöhret bulan Şerhu'l-Vikâ- ye'sinin, Hâşiyetü'l-liâh ve'l-Işlâh ise Kemalpaşazâde'nin Işlâhu'l-Vikaye ad­lı eserine yine kendisinin îzâhu'l-Islâh adıyla yaptığı şerhin hâşiyesi olmalıdır (bk. Özel, s. 78, 108, 112). Bostan Çelebi'­nin kimyaya dair Necâtü'l - ahbâb ve tuhfetü zevi'l-elbâh adlı bir eseriyle Risâletü'l-Kazâ3 ve7-kader, Risâle fi'l- Cüz'i'llezî lâ yefecezze3 adlı risâleleri olduğu da kaynaklarda zikredilmektedir.
BİBLİYOGRAFYA:
LutfT Paşa, Târih (nşr. Âlî Bey), İstanbul 1341, s. 3, 370; Âlî, Künhü'l-ahbâr, Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi, nr. 598, vr. 258b; Selânikî, Târih, s. 254; Haşan Beyzâde, Târih (haz. Nezihi Ay­kut, doktora tezi, 1980), İÜ Ed.Fak. Ktp., II, 66, 89; Atâî, Zeyl-i Şekâik, s. 129-132, 323, 327, 411-412, 507; Peçuylu İbrahim, Târih, I, 456- 457; Keşfü'z-zunûn, I, 191; Kâtib Çelebi, Fez­leke, İstanbul 1286, I, 4; Nişancızâde Mehmed Ahmed, Mirâtü'l-kâinât, İstanbul 1290, II, 509; Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi, Ravza- tü'l-ebrâr, Bulak 1248, s. 447-448; Şehrîzâde Mehmed Said, Zübdetü'l-ahbâr, İÜ Ktp., TY, nr. 2548, vr. 235"; Hammer (Atâ Bey), V, 3; Si- cill-i Osmâni, IV, 376; Osmanlı Müellifleri, I, 253; Babinger (Üçok), s. 92-93; Baltacı, Osman­lI Medreseleri, s. 391, 496-497; Ahmet Özel, Hanefî Fıkıh Alimleri, Ankara 1990, s. 78, 108, 112; Hüseyin Gazi Yurdaydın, "Bostan'm Sü- leymannâmesi" (Ferdîye Atfedilen Eser), TTK Belleten, XIX/74 (1955), s. 137-202.
NEZİHİ AYKUT
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 6. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.