Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

BOYALIKÖY KÜLLİYESİ HAKKINDA BİLGİLER

Anadolu'da Orta Asya Türk geleneklerini devam ettiren bir mimari eser. Afyonkarahisar'dan Sincanlı ilçesine giden yol üstünde aynı adı taşıyan köy­de bulunmaktadır. Külliye iki türbe ile bir hankah veya zâviyeden meydana gel­miştir. Köyün dışında bulunan külliyenin yapılış tarihi ve bânisi hakkında kesin bilgi yoktur. XVII. yüzyılda buradan ge­çen Evliya Çelebi "Karye-i Boyalu" dedi­ği bu yere de uğramıştır. Onun verdiği bilgiden anlaşıldığına göre Alidağı ete­ğinde kurulmuş 100 hâneli bir müslüman köyü olan Boyalıköy Osman Paşa- zâde'nin zeâmetidir. Buradaki külliye, güzel bir bahçe ortasında kurulmuş bir tekke veya hankahtır. Merkezini, içinde Seyyid Kureyşî'nin yattığı kümbet-tür­be teşkil eder. Boyalıköy Külliyesi Os­manlI devrinde bir ziyaretgâhtır ve XVII. yüzyıl içlerinde bu tekkenin hizmetini Bektaşî dervişleri görmektedir. Seya- hatnâme'nin bazı yazma nüshalarında (TSMK, Bağdat Köşkü, nr. 1384 [B. 306|, vr. 17) velînin adının Kureyşî olarak kay­dedilmiş olmasına karşılık başka bir yaz­ma nüshada (Bağdat Köşkü, nr. 1380 [B. 308|, vr. 13) bu ad Kuretî, Kureytî veya Kurtebî okunacak şekilde yazılmıştır.
XVII. yüzyılda tekke hüviyetinde olan bu binanın tekkelerin öncüsü olan bir hankah olduğu açıkça bellidir. Kümbet - türbe Seyyid Kureyşî'nin kabrine tahsis edilerek esas bina buradan gelip geçen­lerin, ziyarete gelenlerin ve aynı zaman­da türbeye bakanların barınmaları için yani hankah olarak yapılmıştır. Sonrala­rı, herhalde Osmanlı devri içlerinde, bel­ki de XV. yüzyıldan itibaren burası bir Bektaşî tekkesi halini almış, halk ara­sında Boyalı Sultan Tekkesi olarak da tanınmıştır. Halbuki Evliya Çelebi Boyalı adının, Uşak halılarının ipliklerinin bo­yanmasında kullanılan bir kırmızı boya­nın ham maddesinin bu köyden çıkarıl­dığı için verildiğini bildirir. Eski şer'iyye sicillerinden 1158 (1745) tarihli bir kayıt­ta ise Boyalıca adı geçmektedir.
Afyonkarahisar ve çevresine dair bü­tün yeni yayınlarda külliyenin kurucusu olarak Kureyş b. İlyâs b. Oğuz gösteril­mekte ve bunu belirten bir mezar san­dukası yazısının varlığı da bildirilmekte­dir. Bugün kümbet-türbenin içinde böy­le kitâbeli bir sanduka yoktur. Eskiden çini kaplı olduğu bazı kalıntılardan anlaşılan sanduka çok harap bir haldedir. Afyon Müzesi'ndeki bir tescil defterin­de ise 18 Ocak 1941'de yazılan bir ka­yıtta velînin adı Kureyş b. İlyâs b. Ayas olarak gösterilmiştir. Fakat müze mü­dürü olarak bu kaydı yazmış olan Süley­man Göncer kendisiyle görüşüldüğünde türbede bir kitâbe görmediğini bildirmiş­tir. Köylüler bir kitâbenin evvelce var ol­duğunu, fakat bunun sökülerek İstan­bul'a götürüldüğünü söylemişlerdir. Kı­sacası türbede ne bir taş kitâbe ne de sanduka üzerinde bir çini kitâbe vardır. Külliyeye adını veren şahsın Afyon dışın­daki Altıgöz Köprüsü'nün 606 (1209- 10) tarihli kitabesindeki Ebü'l-Vefâ İl­yâs b. Oğuz ve Kütahya yakınındaki Ka- racaviran'da ribât-tekkenin 608 (1211- 12) tarihli kitabesindeki Kurşî b. İlyâs b. Oğuz ile aynı kişi olabileceğini iddia et­mek mümkün değildir.
Boyalıköy Hankah-Tekkesi bilinmeyen bir tarihte harap bir duruma girmiş, bel­ki de Kurtuluş Savaşı sırasında tahribe uğramıştır. 1968'deki ziyaretimizde çok harap ve bazı kısımları yıkılmış halde idi. Türbeler de aynı derecede harap ve ba­kımsızdı. Hatta hankahın tamamen yık­tırılarak taşlarının bir okul inşaatında kullanılması düşünülmüştü. Şahsen yap­tığımız bir başvuru üzerine Vakıflar İdaresi'nce 1970 yılında bazı çalışmalara girişilerek içindeki moloz temizlenmiş, yıkık kısımlar yeniden yapılmıştır.
Külliyenin etrafını evvelce bir duvarın çevirdiği anlaşılmaktadır. Evliya Çele- bi'nin verdiği bilgiye göre o devirde gü­zel bir bahçe halinde olan bu sahada kı­rılmış ve devrilmiş durumda pek çok sa­yıda mezar taşı bulunmaktadır. Afyon müzesinde görülen, üstlerinde insan tas­virleri olan İslâmî devre ait mezar taş­larından bir kısmının buradan götürül­düğü de söylenmektedir. Yayınlarda hep medrese olarak adlandırılan hankah dik­dörtgen biçiminde, eşit ölçülerde olma­yan yontma taşlardan yapılmış bir bi­nadır. Kemerlerde tuğla kullanılmıştır. Duvarlarda pek çok sayıda Bizans dev­rinin işlenmiş parçalarına rastlanır. Han- kahın boyu 22 m., eni ise 15 m. kadar­dır ve sanıldığı gibi iki katlı olmayıp tek katlı olarak yapılmıştır. Sadece giriş deh­lizinin üstünde bir oda bulunuyordu. Gi­riş dehlizi iki yanındaki tonozlu odalar­dan geniş bir orta sofaya açılmaktadır. Bunun ortasında devşirme dört Bizans sütunu ile desteklenen bir kubbe bulu­nuyordu. Orta sofanın son bölümü ise mihraplı olduğuna göre mesciddi. Sofa­nın iki yanında beşik tonozlu ikişer oda vardır. Boyalıköy Hankahı plan bakımın­dan Diyarbakır'ın Eğil bucağının Tekke köyündeki yapı ile büyük benzerlikler gösterir.
Külliyenin öteki iki unsurundan biri kümbet, diğeri eyvan biçiminde iki tür­bedir. Hankahın kıble duvarı ile aynı çiz­gi üzerinde ve 580 m. uzağında olan ey­van-türbe değişik renklerde kesme taş­lardan itinalı bir işçilikle yapılmıştır. Üs­tü tuğladan bir beşik tonozla örtülüdür. Türbenin altında bir mumyalık mahze­ni, bunun üstünde ise iki taraflı merdi­venle çıkılan mescid-türbe mekânı var­dır. Çok eski Orta Asya Türk sanat ge­leneğinin bir örneği olan bu eyvan-tür- be, diğer benzerlerinde de görüldüğü gi­bi her cephesinde üçgen biçiminde dı­şarı taşkın mahmuz biçiminde birer des­tekleme payandasına sahiptir. Bazıları yıktırılmış olmakla birlikte Anadolu'da Afyon, Akşehir, Konya ve Amasya'da bu­nun gibi eyvan-türbeler mevcuttur.
Kümbet ise hankahın kuzeyinde, on­dan 12 m. uzaktadır. Kaide kısmı kare, ana gövdesi ise sekiz köşeli olan bu tür­benin üstü piramit biçiminde tuğladan bir külâh ile örtülüdür. Sekizgen biçim­li gövde, değişik renklerde gayet mun­tazam yontulmuş ve çok temiz bir işçi­likle örülmüş taşlardan yapılmıştır. Bu­nun da altında, girişi çift taraflı olan üst kat merdiveninin ortasında bulunan bir mumyalık mahzeni vardır. Mescid-tür­be mekânının, etrafına geometrik tezyi­nat işlenmiş sivri kemerli kapısı üstün­deki dikdörtgen boşluk evvelce mevcut kitâbenin yuvası olmalıdır. Böylece bu kümbet-türbe Türk klasik türbe mima­risinin güzel bir temsilcisi olmaktadır.
Boyalıköy Külliyesi ilk olarak K, Erd- mann tarafından tanıtılmış, sonra Ok­tay Aslanapa, Katherina Otto-Dorn, Me­tin Sözen ve Aptullah Kuran bu binadan hep medrese olarak bahsetmişlerdir. 1968'de yaptığımız araştırmalar sonun­da buranın bir hankah-tekke olduğu or­taya konulmuştur. Bu çeşit yapıların ço­ğunda olduğu gibi fethedilen toprakların Türkleşmesindeki fonksiyonu icabı bir Bizans yapısının yakınında veya yerinde, hatta bir dereceye kadar onun malze­mesinden istifade edilerek inşa olun­muştur. Fakat hankah plan ve üst yapı bakımından tamamen Türk mimari ge­leneklerine bağlıdır. Burada da hanka- hın velî olarak tanınan bir Horasan ere­ninin kudsiyetine bağlandığı görülür. Bu külliye Anadolu'da Türk yerleşmesine işaret eden eserlerdendir ve Orta Asya'­dan gelen Türk (Horasan) boylarının is­kânları ile ilgilidir. Orta Asya gelenekle­rini sürdüren bir eyvan-türbenin ve in­san, hayvan, av tasvirleriyle süslü İslâ­mî mezar taşlarının varlığı da külliyenin bu bağlantısının başlıca işaretleridir.
Boyalıköy Külliyesi Afyon'dan Batı'ya giden yolun üzerinde gelip geçen yolcu­ların konaklamaları için kurulmuş ve bü­yük ihtimalle ilk şeyhinin kudsiyetine sı­ğınmış, Anadolu ve Rumeli'de pek çok benzerleri olan müesseselerden biridir.
BİBLİYOGRAFYA:
Evliya Çelebi, Seyahatname, IX, 36; Haydar Özdemir, Afyon Vilâyeti Tarihçesi, Afyon 1961, s. 19; a.mlf. - Süleyman Göncer, Afyon İli Tu­ristik Kılavuzu, İstanbul 1963; K. Erdmann, "Die Beiden türkischen Grabsteine...", Beitraege zur Kunstgeschichte Asierıs-tn Memoriam Ernst Diez, İstanbul 1963, s. 121-130; a.mlf., "Voros- manische Medressen und Imarets...", Studies in Islamic Art in Honour of Prof. K A. C. Cres- ıveli, Kahire 1965, s. 50, nr. 12, rs. 8, s. 59; mlf., "Weitere Nachtraege zu den Beobach- tungen...", Archaeologischer Anzeiger, Berlin 1957, s. 361-372, rs. 3; Aptullah Kuran, Ana­dolu Medreseleri, Ankara 1969, I, 44-46; Ok­tay Aslanapa, "Selçuk Devlet Adamı Muba- rezüddin Ertokuş Tarafından Yaptırılan Âbi­deler", İTED, il/l (1956-57), s. 106; K. Otto- Dorn, "Türkische Grabsteine mit Figurenre- liefs aus Kleinasien", Ars Orientalis, III, Ann Arbor-Mich 1959, s. 63-76; Metin Sözen, "Ana­dolu'da Eyvan Tipi Türbeler", Anadolu Sa­natı Araştırmaları, I, İstanbul 1968, s. 179-181; Semavi Eyice, "Anadolu'da Orta Asya Sanat Geleneklerinin Temsilcisi Olan Bir Eser: Bo- yalıköy Hanıkahı", TM, XVI (1971), s. 39-56, iv. I-XVII.
SEMAVİ EYİCE
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 6. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.