Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

BUHTÎŞÛ AİLESİ KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

Abbâsîler döneminde hekim olarak ün yapan bir Nestûrî hıristiyan ailesinin adı. Buhtîşû' (Bahtîşû') ailesinden yetişen ilk hekimler, I. Hüsrev'in (Enûşirvân, 531 - ">79) zamanında kurulan Cündişâpûr tıp okulunda öğrenim görmüş ve oradaki hastahanede yaptıkları başarılı çalışma­larla adlarını duyurmuşlardı. 765'te Bağ­dat'ın hilâfet merkezi oluşundan sonra 250 yıl süreyle Abbasî sarayına hekim veren bu aileden yetişmiş tabipler, gerek yaptıkları tercümelerle gerekse telifle­riyle İslâm tıbbının gelişmesine önemli katkılarda bulunmuşlardır.
Buhtîşû' ailesinden yetişen hekimler şunlardır; 1. Buhtîşû', I. Cibrâîl, Curcîs, 11.
Buhtîşû', II. Cibrâîl, III. Buhtîşû', 1. Ubey- dullah, Yuhannâ, IV. Buhtîşû', III. Cibrâîl,

  1. Ubeydullah. Bunlardan ilk ikisi hakkın­da kaynaklarda yeterli bilgi yoktur. Ay­rıca 111. Buhtîşû'un oğlu olan ve uzun yıl­lar Halife Muktedir-Billâh'ın hekimliğini yapan 1. Ubeydullah ile Halife Mütevek- kil-Alellah'ın oğlu Muvaffak'ın özel he­kimi Yuhannâ (Yahya) ve yine Muktedir- Billâh ve Râzî-Billâh'ın saraylarında he­kimlik görevi yapmış olan Yuhannâ'nın oğlu IV. Buhtîşû' (ö. 941) hakkında da ayrıntılı bilgi mevcut değildir. Bunlardan Yuhannâ'nın ünlü bir hekim olmasının yanı sıra Grekçe ve Süryânîce'yi iyi bildi­ği ve bu dillerden Arapça'ya tercümeler yaptığı, bu arada Kitâb iîmâ yahtâcü ileyhi't-tabib min Cilmi'n-nücûm adlı bir eser kaleme aldığı bilinmektedir (bk. İbn Ebû Usaybia, s. 276-277; DMBİ,1, 604- 605).

Curcîs b. Cibrâîl ( ) (ö.152/769). Cündişâpûr tıp okulunda yeti­şen Buhtîşû' hekim sülâlesinin üçüncü üyesidir. 1. Buhtîşû'un torunu, 1. Cibrâîl'in oğlu olduğu için Curcîs b. Cibrâîl b. Buh­tîşû' künyesiyle anılır. Curcîs Cündişâpûr Tıp Okulu'nda hoca ve oradaki hastaha- nenin başhekimi idi. 148'de (765) Hali­fe Mansûr'un midesinden rahatsızlan­ması üzerine Bağdat'a çağırıldı. Hasta- hanenin yönetimini oğlu Buhtîşû'a bıra­kıp öğrencilerinden îsâ b. Şuhlaf (Şehlâ) ile İbrâhim'i yanına alarak Bağdat'a git­ti ve halife iyi oluncaya kadar yanında dört yıl kaldı. Hâzık bir hekim olmasının yanı sıra kılık ve kıyafetiyle, vakar ve sohbetleriyle Mansûr'un takdirini kazan­dı. Hanımı ihtiyar ve hasta olduğu için Bağdat'taki hizmetini öğrencileri görü­yordu. Bu durumu öğrenen halife ken­disine üç tane Rum câriye hediye ettiy­se de o dinî gerekçelerle bunları kabul etmedi. Bu davranışından hoşlanan hali­fe ona en güzel köşklerinden birini tah­sis etti. 769 yılında hastalandı ve Cün- dişâpûr'a dönmek için izin istedi; hali­fe kendisine 10.000 dinar vererek onu memleketine gönderdi. Curcîs kısa bir süre sonra orada öldü.
Curcîs b. Buhtîşû' Bağdat'ta kaldığı süre zarfında Halife Mansûr'a Yunanca ve Süryânîce'den birçok nakiller ve ter­cümeler yaptı. Bu arada Künnâş adıyla Süryânîce bir tıp kitabı derledi ve eser daha sonra Huneyn b. İshak tarafından Arapça'ya tercüme edildi. Ebû Bekir er- Râzî'nin bu kitaptan iktibaslar yaptığı söylenir.
BİBLİYOGRAFYA ;
İbnü'l-Kıftf. İhbârü'l-'ulemâ' (Lippert), s. 100; İbn Ebû Usaybia, cCJyûnul-enbâ:', s. 183- 186, 276-277; Ebü'l-Kasım Sebâh, Ferheng-i Haverşinasân, Tahran, ts., s. 81-83; el-Mukte- taf, Beyrut 1876, I, 145-146; Brockelmann, GAL, I, 414; Ziriklî, el-Aclâm, II, 143; el-Kâmûsul- İslâmt, 1, 657; Sezgin. GAS, III, 209-210; M. Ullmann, Die Medizin im İslam, Leiden 1970, s. 108; Âzertâş Âzernûş, "Âl-i Buhtîşû'", DMBİ, 602-605.
HASAN DOĞRUYOL

Buhtîşû' b. Curcîs
(ö. 185/801). Ebû Cibrâîl (Cibril) künye­siyle de anılan II. Buhtîşû' Cündişâpûr'da doğdu ve tahsilini orada yaptı. Babası Curcîs oradaki hastahanenin başhekimi iken oğlu da onun yardımcılığını yapıyor­du. 765 yılında Halife Mansûr'u tedavi etmek üzere Curcîs Bağdat'a çağrılmış ve orada dört yıl kalmıştı. Bu süre zar­fında 11. Buhtîşû' Cündişâpûr Hastaha- nesi'nin başhekimliğini üstlenmişti. Da­ha sonra Halife Mehdî'nin oğlu Mûsâ el- Hâdî ağır bir hastalığa yakalanınca Cur­cîs öldüğü için bu defa oğlu II. Buhtîşû' Bağdat'a çağrılmış, fakat o gelinceye ka­dar veliaht vefat etmişti. Halife Mehdî, Ebû Kureyş îsâ, Abdullah et-Tayfûr ve Dâvûd b. Serâbiyûn gibi saray hekimleri­nin kıskançlığı ve karısı Hayzürân'ın kap­risleri yüzünden onu Cündişâpûr'a geri göndermek zorunda kaldı. 11. Buhtîşû' asıl şöhretine Hârûnürreşîd döneminde kavuştu. 787'de halife bir baş ağrısına yakalanınca Yahyâ b. Hâlid el-Bermekî'- ye saray hekimlerinin bilgisizlik ve tedavi­deki başarısızlıklarından yakınarak ondan iyi bir hekim bulmasını istemişti. Bunun üzerine Yahyâ II. Buhtîşû'u Bağdat'a ge­tirtti. Bir imtihandan sonra halife onu başhekimliğe tayin etti ve kendisine mad­dî ve mânevî her türlü imkânı sağladı.
Bağdat'ta ölen II. Buhtîşû'un Künnû- şul-muhtaşar ile oğlu Cibrâîl için yaz­dığı Kitâbü't-Tezkire adlı iki eserinden söz edilmektedir. Bu eserleriyle onun İs­lâm tıbbına önemli katkılarda bulundu­ğu anlaşılmaktadır. Nitekim Ebû Bekir er-Râzî tıp ansiklopedisi mahiyetindeki el-Hâvi adlı ünlü eserinde yirmiye ya­kın yerde ona atıflarda bulunmuştur.
BİBLİYOGRAFYA:
İbnü'n-Nedlm, el-Fihrist, s. 413; İbnü'l-Kıftî, İhbârul-':ulemâ, (Lippert), s. 100, 126-127,

  1. 146; İbn Ebû Usaybia, 'Uyûnü'l-enbâ', s. 186-187, 209, 276-277; Sezgin, GAS, III, 210- 211, 226-227, 243; M. Ullmann. Die Medizin im İslam, Leiden 1970, s. 109; Sarton, Intro- duction, I, 537; C. Brockelmann, "Bahtişû", İA,
  2. 239-240; D. Sourdel. "Bukhtîşhü'", El2 (İng.), I, 1298; Âzertâş Âzernûş, "Âl-i Buhtîşû'", DMBİ, 1,603-605.     

 MAHMUT KAYA
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 6. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.