Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

CEMÂLEDDİN EFENDİ, HÂLİDEFENDİZÂDE KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

(1848-1919) Osmanlı şeyhülislâmı. Kazasker Hâlid Efendi'nin oğlu, II. Mah­mud devri kazaskerlerinden Şeyh Yûsuf Efendi'nin torunudur. Annesinin babası Mehmed Said Kevâkibî de Rumeli kazas­kerliği yapmıştır. İstanbul'da doğdu. Ön­celeri özel hocalardan ve babasından ders aldı. Babasının görevi sebebiyle Kayseri, Sivas ve Mekke'ye gitti. 1871'de Bâb-ı Fetvâ Mektûbî Kalemi'nde vazifeye baş­ladı. Ertesi yıl Anadolu kazaskerliği mek­tupçuluğuna getirildi. Daha sonra Adli­ye Nezâreti ceza dairesinde çeşitli gö­revlerde bulundu. 1878'de meşihat mek­tupçusu oldu. Bu görevde iken yazdığı hususi mâruzatları ile meşihat maka­mında olup bitenleri saraya bildirerek 2. Abdülhamid'in dikkatini çekti. 1867- 1891 yılları arasında kendisine ibtidâ-i hâriç, İstanbul müderrisliği, hareket-i hâriç, ibtidâ-i dâhil, mûsıle-i Sahn, Sahn-ı Semân, mûsıle-i Süleymâniyye, mahreç, bilâd-i hamse, Haremeyn, İstanbul ka­dılığı, Anadolu kazaskerliği ve Rumeli kazaskerliği payeleri verildi. Rumeli ka­zaskerliği pâyesiyle meşihat mektupçu­luğunda bulunduğu sırada kırk üç yaşın­da iken 4 Eylül 1891'de Ömer Lutfı Efen- di'nin yerine şeyhülislâm oldu.
Sultan Abdülaziz ile Sultan Murad'ın meşihat makamınca hazırlanan fetva­larla tahttan indirilmeleri, Abdülhamid'i bu makama çok güvenebileceği bir kim­seyi getirmeye sevkettiğinden Cemâled­din Efendi yerleşmiş ilmiye geleneğine aykırı olarak mektupçuluktan şeyhülis­lâmlığa yükseltilmişti. II. Abdülhamid'in karakterini, hassasiyetini, meziyet ve za­aflarını çok iyi bilen Cemâleddin Efendi, son derece dikkatli davranarak onun saltanatının sonlarına kadar on yedi yıl altı ay gibi uzun bir süre bu mevkide kalabildi. Zaman zaman hakkında hü­kümdarı kuşkulandıracak jurnaller ve­rildiyse de bunlar pek ciddiye alınmadı. Sultan Abdülhamid bütün devlet ricâli- ne olduğu gibi Cemâleddin Efendi'ye de bol ihsanlarda bulunmuş, Kuruçeşme'­de yaptırdığı yalıyı bütün mefruşatı ile kendisine hediye etmiştir. Bu ihsanı ile ayrıca şeyhülislâmın Yıldız Sarayfna ya­kın bir yerde oturmasını da sağlamış oldu.
Cemâleddin Efendi hükümetin bir üye­si olarak memleket meseleleriyle yakın­dan ilgilenmiş, müzakerelerde farklı gö­rüşler ileri sürdüğü gibi birçok karara da muhalefet etmiştir. Meşîhat-ı İslâ- miyye Dairesi'ni ilgilendiren konular dı­şında özellikle İktisadî meselelerde di­ğer hükümet üyeleriyle ters düşmüştür. Dış devletlerden alınacak borçlar, çıka­rılacak hisse senetleri, Ereğli kömür ma­denlerini işletme hakkının borç karşılı­ğında bir gayri müslime verilmesi konularında ve bütçe müzakerelerinde çok sert muhalefette bulunmuş. Sultan Ab- dülhamid de şeyhülislâmın rızâsı olma­dan kararları onaylamayacağını sadraza­ma bildirmişti. Cemâleddin Efendi baş­ka konularda da kararlı davranmaktan çekinmemiştir. 1912 yılında Balkan Sa- vaşı'nın bütün şiddetiyle devam ettiği ve askerlerin koleradan kırıldığı bir sı­rada, bunların bakımı için elverişli yer­ler bulunamaması üzerine, Cemâleddin Efendi'nin damadı olan Şehremini Ce­mil Paşa bazı camilerin bu iş için ayrıl­masını teklif etmiş. Evkaf Nâzın Ziyâ Paşa da bu teklife şiddetle karşı çıkmış­tı. Ancak şeyhülislâm gerekirse bütün camilerin yaralı ve hasta askerlere tah­sisi için fetva verebileceğini söylemiş, böylece birkaç cami koleralı askerlere ayrılmıştı. Cemâleddin Efendi başta cu­ma selâmlıkları olmak üzere bütün me­rasimlerde en başta yer aldı. 21 Temmuz 1905 cuma selâmlığında kendisiyle bir­kaç dakikalık sohbeti sebebiyle Ermeni tedhişçilerin bomba suikastından kur­tulan Abdülhamid'in nezdinde itibarı bir kat daha arttı. Cemâleddin Efendi 1909'- da kabine değişikliği sırasında şeyhülis­lâmlıktan istifa etti (14 Şubat 1909). Abdülhamid yerine halef göstermesi şar­tıyla bu istifayı kabul etti ve kendisin­den sonra Mehmed Ziyâeddin Efendi şeyhülislâm oldu.
Cemâleddin Efendi daha sonra 22 Temmuz 1912'de tekrar şeyhülislâmlı­ğa getirilerek Gazi Ahmed Muhtar ve Kâmil paşaların sadâreti dönemlerinde altı ay kadar bu görevde kaldı. Ancak İttihatçılar la anlaşamadığı, hatta onla­ra karşı açıkça cephe aldığı için 1913 Bâ- bıâli Baskım'ndan sonra siyasî ve İdarî hayattan tamamen çekildi. İttihatçılar diğer muhalifleri gibi Cemâleddin Efen­di'nin de İstanbul'da kalmasını sakıncalı gördüklerinden bir süre Fransa'nın Ni­ce şehrine küçük oğlu Ahmed Muhtar Bey'in yanına gitti, altı ay sonra da Mı­sır'ın Remle kasabasına yerleşti. Bura­da memleket hasreti içerisinde sıkıntılı günler geçiren Cemâleddin Efendi 1909- 1913 yıllarına ait hâtıralarını kaleme al­dı. Bu hâtırat 1919 yılında önce gazete­de tefrika edilmiş, bir yıl sonra da ba­sılmıştır (bk. bibi.). Cemâleddin Efendi 4 Nisan 1919'da vefat etti. Vasiyeti üze­rine naaşı İstanbul'a getirilerek Fatih Otlukçu Yokuşu'nda yaptırmış olduğu aile mezarlığına gömüldü. Mezarı daha sonra Edirnekapı Şehitliği ne nakledildi. Ölümü üzerine İstanbul gazetelerinde kendisini tanıtan pek çok yazı yayımlan­mıştır. Cemâleddin Efendi bulunduğu görevler sırasında birçok nişan ve ma­dalya ile taltif edilmiştir.
BİBLİYOGRAFYA:
Şeyhülislâm Merhum Cemâleddin Efendi Hazretlerinin Hâtırât-ı Siyâsiyyesi, İstanbul 1336; Şeyhülislâm Cemâleddin Efendi, Siyasî Hatıralarım (nşr. Selim Kutsanl, İstanbul 1990; İstanbul Şer'iyye Sicilleri Arşivi. Sicil Defteri, I, 1; Dosya nr. 245; BA, Sicill i Ahuâl Defteri, nr. 47, s. 143; ilmiyye Salnâmesi, s. 615-616; Ah­med Muhtar, İntâk-ı Hak, İstanbul 1927, tür.yer.; Tahsin Paşa, Yıldız Hatıraları, İstanbul 1990, bk. İndeks; Danişmend. Kronoloji, V, 158; Ali Fuad Türkgeldi, Görüp İşittiklerim, Ankara 1951, bk. İndeks; Şükran Ergin, Şeyhülislâm Cemâ­leddin Efendi (mezuniyet tezi, 1951), İÜ Ed.Fak., Genel Kitaplık, nr. 1964; Ebü'l-Ulâ Mardin, Hu­zur Dersleri (nşr. İsmet Sungurbey), İstanbul 1966, II-III, 342-346; İhsan Süreyya Sırma, L'lnsti- tution et les biogmphies des Şayh al-tslam sous le regne de Sultan Abdulhamid II, Strasbourg 1973, s. 119 vd.; Albayrak, Osmanlı Uleması, 140-141; TA, X, 144-145; Cavid Baysun, "D[amâl al-Dîn Efendi", E/2(İng.), II, 420.
MEHMET İPŞİRLİ
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 7. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.