Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

CEMÂLEDDİN UŞŞÂKÎ KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

(ö. 1164/1751) Halvetiyye - Uşşâkıyye tarikatının Cemâliyye şubesinin kurucusu, mutasavvıf-şair.
Edirne'de doğdu. Asıl adı Mehmed Ce­mâleddin, künyesi Ebû Nizâmeddin'dir. Kaynaklarda seyyid olduğu nakledilir. Gençliğinde Edirne'de Uşşâkî şeyhlerin­den Mehmed Hamdi Efendi'ye (ö. 1146/ 1733) intisap etti. Tekkelerde yemekler­den sonra okunması âdet haline gelen Hamdiye İlâhisiyle de tanınan Hamdi Efendi vefat edince Halvetiyye-Gülşeniy- ye'nin Sezâiyye şubesinin kurucusu Ha­şan Sezâî-yi GülşenFnin (ö. 1150/ 1737ı halkasına katıldı. Onun vefatından son­ra Edirne'de dört yıl irşad görevinde bu­lundu. 1155'te (1742) manevî bir işaret üzerine İstanbul'a giderek Eğrikapı Sa­vaklardaki Hırâmî Ahmed Paşa tarafın­dan kurulan mescid-zaviyenin şeyhi ol­du. Ölümüne kadar bu dergâhta irşad faaliyetinde bulunan Cemâleddin Efendi, vefatında dergâhın hazîresine defnedil­di. Türbesi bugün Hırâmî Ahmed Paşa adıyla anılan caminin yanında olup ziya­ret edilmektedir. Halifesi Selâhaddin Uş­şâkî (ö. 1197/1783) ölümüne, "Cemâlul- lah'a döndü cemâl-i aşk ile pîrim Cemâ­leddin'' mısraını tarih düşürmüştür.
Uşşâkî silsilesi, şeyhi Mehmed Ham­di, Edirneli Osman Sıdkı (ö. 1114/1702), Gümülcineli Abdülkerim ve Halil, Bola- yırlı Sinan, Gelibolulu Ömer Karîbî ve Sa- ruhanlı Memî Can (ö. 1008/1599) efen­diler vasıtasıyla tarikatın kurucusu Hüsâ- meddin Uşşâkî'ye (ö. 1001/1593) ulaşır. Harîrîzâde, Cemâleddin Uşşâkî'nin ayrı­ca Halvetiyye'nin Gülşeniyye, Sünbüliyye, Şâbâniyye şubeleriyle Nakşibendiyye tarikatına da mensup olduğunu ve kendi­sinde bu tarikatları birleştirdiğini söyler Tıbyân,1, vr. 256b, ondan naklen Tomar- Halvetiyye,s. 108). Cemâleddin'in bu ta­htlarla ilgisi, ikinci şeyhi Haşan Sezâî- yi Gülşenrnin mürşidi La'iî-i Gülşenî'nin adı geçen tarikatlardan da icâzeti olması dolayısıyladır.
Cemâleddin Uşşâkî. o dönemde İstan­bul'da zayıflamaya yüz tutan Uşşâkıyye'- >ı yeniden canlandırdığı için (Hüseyin Vas- sâ: IV, 243) Uşşâkiler'ce tarikatın ikinci kurucusu sayılır. Halveti-Uşşâkî zikir er­kânındaki esmâ-i seb'aya (lâ ilâhe illal- ah. Allah, hû, Hak, hay, kayyûm, kahhâr) förûât-ı hamse adıyla beş isim daha (fet- 2h vâhid, ahad, samed, Allah) ilâve ederek esmâ sayısını on ikiye çıkaran Cemâ- eddin, bunu kendisine rüyasında Hz. Ali'­nin öğrettiğini söyler. Zikir sırasında her smin başına "yâ" getirilirken yalnız fü- 'jât-ı hamsenin sonundaki Allah ismi 'yâ'sız zikredilir. Kendisinden sonra bü­rün Uşşâkıyye mensupları bu on iki es- ~.â üzere sülük âdâbını sürdürmüşler­dir. Halvetiyye'nin diğer kollarında, Uş- sâkîler'in atvâr-ı seb'a dedikleri esmâ-i seb'a tamamlanınca sâlike hilâfet veri- 'ken Uşşâkıyye-Cemâliyye'de hilâfet .erilmesi için fürûât esmâsınm tamam- anması şart koşulmuştur.
Cemâleddin Uşşâkî'nin vefatından son- -a yerine oğlu Nizâmeddin Efendi (ö.199/1785) geçmiş ve ölümüne kadar raız dört yıl bu görevde kalmıştır. Kay­aklarda Cemâlî, Cemâlîzâde ve Savak- ar gibi adlarla anılan kendi dergâhının /anı sıra 1192 (1778) tarihinden itibaren yedi yıl da Kasımpaşa'daki Uşşâkî Âsitânesi'nde şeyhlik yapmıştır. Nizâ­meddin Efendi'nin oğlu Mehmed Cemâlî (ö. 1243/1827) ve torunu Alâeddin (ö. 1251/1835) efendiler de Savaklar Dergâ­hı ve Uşşâkî Âsitânesi şeyhliğini birlikte yürütmüşlerdir. Alâeddin Efendi'nin ço­cuğu olmadığından yerine kız kardeşi Şerife Hanım'ın oğlu Kerâmeddin Efen­di'nin (ö. 1257/1841) geçmesi gerekir­ken bu zat sadece Uşşâkî Âsitânesi şeyh­liğinde bulunmayı tercih ettiğinden Sa­vaklar Dergâhı'na Eyüp Bahariye'deki Şah Sultan Dergâhı şeyhi Ubeyd Efendi (ö. 1253/1837) tayin edilmiştir. Cemâ­leddin Efendi'nin oğlu ve torunları da kendisiyle aynı türbede medfundurlar. Uşşâkıyye tarikatı Cemâliyye şubesi va­sıtasıyla son dönemlere kadar ulaşmış­tır. Cemâleddin Efendi'nin çok sayıdaki halifelerinden en tanınmış olanı, dama­dı ve Fatih'teki Tâhir Ağa Dergâhı şeyhi Selâhaddin Uşşâkî'dir. Bu zat Cemâliy- ye'nin Salâhiyye şubesinin de kurucusu­dur. Şeyh Cemâleddin'in halifelerinden Yazıcı Şeyh Mehmed Safvetî Efendi (ö.1192/1778) Uşşâkî Âsitânesi şeyhi, Mah­mud Bedreddin Efendi (ö. 1197/1783)
Fatih Keçeciler'deki Uşşâkî Tekkesi'nin kurucusudur.
Cemâleddin Uşşâkî'nin 345 manzume, bir silsilenâme ve beş tarih beytini ihti­va eden divanı Süleymaniye Kütüphane- si'ndedir (Uşşâkî Dergâhı, nr. 92).
BİBLİYOGRAFYA :
Harîrîzâde, Tibyân, I, vr. 225a vd., 256b; Hü­seyin Vassâf, Sefine, IV, 243-250; Tomar-Hal- uetiyye, s. 107-108; Zâkir Şükrü. Mecmûa-i Te- kâyâ (Tayşi), s. 12, 37, 42.
MAHMUT EROL KILIÇ
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 7. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.