Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

ÇERKEŞ ETHEM AYAKLANMASI

(27 Aralık 1920-23 Ocak 1921) Kafkasya'dan gelerek Bandırma'ya yerleşen ve çiftçilikle uğraşan Ali Bey adında birinin en küçük oğlu olan Çerkeş Ethem, Balkan Harbi sırasında süvari subay okuluna girerek teğmen rütbesiyle ordu hizmetinde bulunmuştu. Fakat Çerkeş Ethem, esas ününü, I. Dünya Savaşı'ndan sonra İzmir Valisinin oğlunun dağa kaldırılıp fidye istenmesi olayında yapmıştı. Yunanhlar'ın İzmir'i işgaliyle birlikte bir kısım süvarisiyle Salihli cephesini kurarak buranın komutanı olan Çerkeş Ethem, Millî Mücadele döneminde Anzavur, Düzce, Adapazarı ve Yozgat ayaklanmalarının bastırılmasında etkin bir rol oynamış ve bu suretle Ankara'daki TBMM hükümetinin işini kolaylaştırmıştı.
Ancak, Çerkeş Ethem, bu hizmetlerinden dolayı
gurura kapılmış; Yozgat ayaklanmasına giderken Mustafa Kemal ve Fevzi Paşalara karşı sert hareketlerde bulunmuştu. Hatta, ayaklanmada ihmalini gördüğü için Ankara Valisi Yahya Galip Bey'i merkezî hükümete sormadan yargılamak istemiş ve bu isteği reddedilmişti. Bununla yetinmeyen Çerkeş Et-hem, valilere emirler vermeye, kendi emirlerini yerine getirmeyenleri ölümle cezalandıracağını söylemeye başlamıştı. Bu arada Çerkeş Ethem ile kardeşleri Tevfik ve Reşit Beylerin solcu bir kuruluş olan Yeşi-lordu Cemiyeti'yle ilişki kurduktan görüldü.
Anlaşılan o ki, Çerkeş Ethem, 3000 kişilik Kuvve-i Seyyare birlikleriyle, 1920 yılı ortalarına kadar Ankara hükümeti karşısında güçlü durumdaydı. Ne var ki, Çerkeş Ethem ve kardeşlerinin kanundışı hareketlere yönelmeleri, otoritelerinin azalmasına yol açtı. Ayrıca, Ankara'daki hükümetin 8 Kasım 1920'de "gayr-i muntazam teşkilat fikrini ve siyâsetini yıkmak" kararını uygulamaya koyup Batı cephesini ikiye ayırması Çerkeş Ethem'in gücünü oldukça sarstı. Batı Cephesi komutanlığına getirilen İsmet Bey, Çerkeş Ethem'in ağabeyi Tevfik Bey ile görüşmüş ve Çerkeş Ethem'in kuvvetlerinin "Birinci Kuwe-i Seyyare" adlı ile anılmasını istemişse de onun emrini dinleyen olmamıştır.
Buna rağmen Mustafa Kemal, Çerkeş Ethem ve kardeşleriyle uzlaşmaya çalıştı. Bu arada, onların ayaklanma hazırlıkları içinde oldukları kanaatine varıldı. Onun için "tepelenmeleri" düşünüldüyse de
bu yola başvurulmadı ve bir kez daha uyarılmaları uygun bulundu. Bu sebeple Mustafa Kemal Paşa, Ankara'da bulunan Ethem ve Reşit Beyler ile bazı kişileri alarak İsmet Bey ile durumu görüşmek için Eskişehir'e gitti. Fakat Çerkeş Ethem, Eskişehir'e varır varmaz ortadan kayboldu.
Daha sonra Ankara hükümeti 22 Aralık 1920 tarihli toplantısında Ethem ile anlaşabilmek için kendisine arabulucu gönderilmesine karar verildi. Görüşmeye giden heyete, birçok komutanın görevden alınmasını şart koşan Çerkeş Ethem, artık TBMM'nin emir ve kararlarını dinlemiyordu. Bunun üzerine 27 Aralık'da önlemler arttırıldı. Yine de kardeş kanı dökmemek için Çerkeş Ethem'e son kez anlaşma çağrısı yapıldı. Fakat Çerkeş Ethem uzlaşmaya yanaşmadı ve 20 Ocak 1921 tarihli Bakanlar Kurulunun af kararına iltifat etmedi. Aksine, Yunanlılarla uzlaşmak için Uşak'a bir memur gönderdi. Arkadan Reşit Bey Yunan ordusuna gitti. 7 Ocak'ta da Yunanlılarla protokol imzaladı. Artık Ethem ayaklanmıştı. Bu arada Yunanlılar, Batı cephesindeki geniş çaplı ilerlemelerine başlamışlardı.
Çerkeş Ethem'in kuvvetleri, Birinci İnönü Muharebesi süresince, hatta 11-13 Ocak 1921 gününün gece yarısına kadar şiddetli saldırılarda bulundular. Fakat sonunda Çerkeş Ethem'in birliği mağlup edildi. 17 Ocak 1921'de Çerkeş Ethem ile kardeşleri Reşit ve Tevfik Beyler Yunan tarafına geçtiler (22 Ocak 1921). Bunun üzerine Ankara İstiklâl Mahkemesi Çerkeş Ethem ve kardeşlerini vatana ihanetten yargıladı ve 9 Mayıs 1921'de gıyaplarında idama mahkûm etti. Böylece, Çerkeş Ethem'in Ankara hükümetine başkaldırısı sonuçsuz kalmış oldu. Fakat, Çerkeş Ethem'in Yunanlılara sığınmak suretiyle vatana ihanet edip etmediği, söylenenlerin aksine, cevaplandırılması gereken bir tarihî olay olarak güncelliğini korumaktadır.
KAYNAK: MİLLÎ MÜCADELEDE İÇ AYAKLANMALAR, Mustafa Budak, Yeni Şafak Kitaplığı: 14 Yakın Tarih Dizisi: 4 İstanbul 1995

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.