Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

CEVHERİ, ABBAS B. SAÎD KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

IX. yüzyıl İslâm matematikçisi ve astronomu. Halife Me'mûn devrinde (813-833) ye­tiştiği ve o dönemde Bağdat ile Şam'da yapılan astronomik gözlemlere katıldığı bilinmektedir. İbnü'l-Kıftî'ye göre ast­ronomi aletlerinin yapım işlerini idare eden Cevherî aynı zamanda Halife Me'- mûn'un dostu idi. Bağdat yakınlarındaki Şemmâsiye'de yapılan astronomik araş­tırmalara onun da iştirak etmesini biz­zat halife istemiş, o da bu çalışmaları sı­rasında bazı yıldızlarla gezegenlerin yer­lerini tesbit etmeyi başarmıştı. Cevherî ve arkadaşlarının bu çalışmalarını İslâm dünyasında ilk astronomi çalışmaları ola­rak değerlendiren İbnü'l-Kıftî ayrıca onun "teysîr ilmi"nde de (insan ömrünün ne ka­dar olduğunu tahmine çalışan astroloji teo­risi) üstat olduğunu söylemektedir (bk. İhbârü'l-C ulemâ', s. 219). Kaynaklarda ve­fat tarihiyle ilgili kesin bilgi bulunma­maktadır.
Eserleri. 1. Kitâbü Tefsiri Kitabi Uk- lidis. İbnü'n-Nedîm, Cevherimin Öklid'in (Eukleides) Elemanlar adlı kitabı üzeri­ne kaleme aldığı, fakat günümüze ka­dar ulaşamayan bir eseri olduğunu bil­dirmektedir. 2. Kitâbü'l-Eşkâl elletî zâ- dehâ fi'l-makâleti'l-ûlâ miri Uklidis (Elemanlar'm 1. makalesine ilâveler). İb- nü'n-Nedîm'in bildirdiğine göre bu eser de bir önceki gibi Öklid'in aynı adlı kita­bıyla ilgilidir. 3. Kitâbü'z-Zîc (astrono­mik cetveller kitabı). İbnü'l-Kıftî Bağdat'­taki rasatlara dayanan bu cetvellerin astronomlar arasında meşhur olduğu­nu bildirmektedir. 4. el-Islâh li-Kitâ- bi'l-Uşûl. Nasîrüddîn-i Tûsî Öklid'in pa­raleller teorisine ayırdığı er-Risâletü'ş- şâfiye carıi'ş-şekki fi'l-hutûti l-müte- vâziye adlı eserinde Cevherîye izâfe et­tiği böyle bir kitaptan bahsetmektedir (bk. DSB, VII, 79; krş. Sezgin, V, 243). TûsF- ye göre bu kitap, Elemanlar'daki öner­melerle teoremlere Cevherrnin eklediği elli kadar önermeyi ihtiva etmektedir. Tûsî ayrıca bu önermelerden Öklid'in pa­raleller postülatını ispata yönelik alt ta­nesini de kitabına almıştır. Cevherrnin çalışması, Öklid postülatının Arapça ya­zılmış eserler arasında bilinen en eski ispatıdır. Tûsî el-Işlâh'tan onun Öklid'e ek olarak verdiği şu önermesini de ik­tibas etmiştir: "Herhangi bir noktadan farklı yönlerde geçirilen üç doğrunun meydana getirdiği üç açının toplamı dört dik açı toplamına eşittir". Cevherrnin ay­rıca Eudoxos-Arkhimedes aksiyomuna oldukça değişik bir yorum getirdiği de bilinmektedir. Millet Kütüphanesi'nde (Feyzullah Efendi, nr. 1359) kayıtlı bir yaz­ma eser (vr. 239b-240b), muhtemelen onun Elemanlar üzerine yazdığı kitapların bi­rinden alınmış bir parçayı ihtiva etmekte­dir. S. Tercemetü Kitâbi's-Sümûm. Hintli filozof ve hekim Şânâk'ın (Cânakya, Ka-_T - ya) tıbba dair eserinin Arapça tercür ^ sidir (Sezgin, III, 197). 6. ez-Ziyâdât i:. - makâleti'l-hâmise min Kitâbi Uklics Kaynaklarda Cevherî'ye isnat edilen br başka eserdir.
BİBLİYOGRAFYA;
İbnü'n-Nedîm, el-Fihrist, s. 33; İbnü'l-*.' tî, İhbârul-Culemâ' (Lippert), s. 64, 219: î-ı Kahire, ts. (Mektebetü'l-Mütenebbî), s.148; Suter, Die Mathematiker, s. 12; Brocte- mann, GAL SuppL, 1, 382; Sezgin, GAS, V, 2-1 244; VI, 138-139, ayrıca bk. III, 194, 197 98, 105, 223; Sarton. Introduction, I, 5C DSB, VII, 79-80.             
FERRUH MÜFTÜOĞLU
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 7. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.