Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

CEVHERİ, İSMÂİL B. HAMMÂD KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd el-Cevherî (ö. 400/1009'dan önce) Tâcü'l-luğa adlı sözlüğüyle tanınan Arap dili âlimi. Aslen Türk olup Fârâb'da doğdu. İnci, yakut, elmas gibi değerli taş yapımı ve­ya ticaretiyle uğraşan kimse mânasına gelen Cevherî nisbesiyle anılmasının se­bebi bilinmemektedir. İlk tahsiline Fâ­râb'da Dîvânü'l-edeb adlı sözlüğün ya­zarı olan dayısı İshak b. İbrâhim el-Fâ- râbî'den (ö. 350/961) ders alarak başla­dı. Daha sonra değerli hocalardan fay­dalanmak üzere Bağdat'a gitti. Orada Ebû Saîd es-Sîrâfî ile Ebû Ali el-FârisF- nin derslerine devam etti.
Muhtemelen bu sıralarda, kendisin­den öncekilere göre değişik bir sözlük yazmayı düşündüğü için, hem dilin kul­lanım inceliklerine vâkıf olmak hem de planladığı esere malzeme toplamak mak­sadıyla Kuzey İrak, el-Cezîre ve Suriye'­deki Rebîa kabileleriyle Hicaz ve Necid'- deki Mudar kabileleri arasında uzun müddet kaldı. Cevherî aslen Türk oldu­ğu için daha önce gramer yoluyla naza­rî olarak öğrendiği Arapça'yı uzun süre gezip dolaştığı bu yerlerde uygulamalı olarak da öğrendi. Bu seyahatlerden son­ra tekrar Bağdat'a döndü, fakat bura­da fazla kalmadan memleketine gitmek üzere yola çıktı. Uğradığı Damgan'da ora­nın eşrafından olan Ebû Ali Hüseyin b. Ali, kendisinden ilim tahsil etmek ve hat öğrenmek üzere Damgan'da kalmasını rica ettiği için bir süre orada kaldı. Da­ha sonra Horasan bölgesinin en büyük ilim merkezlerinden biri olan Nîşâbur'a gitti ve ömrünün sonuna kadar bu şe­hirde bir yandan eğitim ve öğretimle, bir yandan da eser telifi ve Kur'ân-ı Ke­rîm istinsahıyla meşgul oldu. Tâcü'l-lu- ğa'yı Ebû Mansûr Abdürrahim b. Mu- hammed el-Bîşekî adına burada yazdı. Sözlükçülüğü yanında iyi bir hattat olan Cevherî'nin hattı, daha önceki hattatlar­dan İbn Mukle'nin (ö. 272/886) hattıyla mukayese edilecek kadar güzel olduğu için yazdığı Kur'an nüshaları yüksek fi­yatla müşteri buluyordu.
Ebû Sehl Muhammed b. Ali b. Muham- med el-Herevî, İsmâil b. Muhammed b. Abdûs ed-Dehhân ve Ebû İshak İbrâhim b. Sâlih el-Verrâk, Cevherî tarafından yetiştirilen ve onun sözlüğünün istinsah edilip yayılmasına hizmet eden talebe­leridir.
Kaynakların belirttiğine göre son za­manlarında vesveseye kapılıp aklî den­gesini kaybeden Cevherî, uçmak için ka­nat takarak Nîşâbur'daki evinin veya ca­minin damına çıkmış, yazdığı sözlüğü kastederek toplanan halka, "Bu dünya­da benden başka kimsenin yapmadığı bir şey yaptım. Âhiret için de kimsenin yapmadığı bir iş yapacağım" diyerek uç­maya kalkışmış, fakat düşerek ölmüştür.
Eserleri. 1. Tâcü'l-luğa*. Sıhûhu'l-lu- ğa, eş-Şıhâh ii'l-luğa veya kısaca eş- Şıhâh diye de bilinen bu eser, Arap söz­lükçülüğü tarihinde tertip itibariyle yeni bir çığır açtığı gibi sadece sahih kelime­leri (Bedevî Araplar'dan gelen fasih keli­meler) ihtiva etmesi açısından da ayrı bir özellik arzetmektedir. Yazıldığı günden bugüne kadar tekmile, zeyil, şerh, ihti­sar, tenkit ve tercüme gibi birçok çalış­maya konu olan Tâcü'l-luğa ilk defa 1270'te (1853) Tebriz'de basılmış, daha sonra 1282 (1865) ve 1292 (1875) yılla­rında Bulak'ta yayımlanmıştır. Ayrıca Ah­med Abdülgafûr Attâr tarafından da neşredilmiştir (1 -VI, Kahire 1376/1956).
Kitâbü cArûzi'l-varaka. Bu eserinde Cevherî, Halîl b. Ahmed'in (ö. 175/791) aruz sisteminde bazı değişiklikler yap­mak suretiyle on beş bahri yedisi müf- redât, beşi mürekkebât olmak üzere on iki bahre indirmiştir (bk. DİA, III, 428). Bir nüshası Atıf Efendi Kütüphanesi'nde (nr. 1991, vr. lb-33b) bulunan eser Muham­med el-Alemî tarafından neşredilmiştir (Dârülbeyzâ 1984). 3. Kitâbü'1-Kavâfî. Eser Kitâbü cArûzi'l-varaka ile bera­ber günümüze kadar gelmiş olup Atıf Efendi Kütüphanesi'ndeki nüsha içinde­dir (vr. 34b-60a). Cevherî'nin el-Mukad- dime fi'n-nahv adlı eserinin günümü­ze gelip gelmediği bilinmemektedir.
BİBLİYOGRAFYA:
Seâlibî. Yetîmetud-dehr, IV, 468-469; İb- nü'l-Enbârî, Nüzhetul-elibbâ3 (nşr. Muham­med Ebü l-Fazl), Kahire 1386/1967, s. 344- 346; Yâküt, Muccemul-ildebâ,, VI, 151-165; İbnü'I-Kıftî, Inbâhü'r-ruvât, I, 229-233; Ebü'l- Fidâ, Târih, II, 145; Zehebî. A"lâmun-nübelâ1, XVII, 80-82; AbdülbâkI b, Abdülmecîd el-Ye- mânî, İşâretüt-ta'yîn fî terâcimi'n-nuhât ue'l- luğaviyyirı (nşr. Abdülmecîd Diyâb), Riyad 1406/1986, s. 55-56; İbn Fazlullah el-Ömerî, Mesâlik.VH, 29-32; ibn Hacer, Lisânü'l-Mîzân,

  1. 400-402; Fîrûzâbâdî, el-Bulğa fî terâcimi e5immeti'n-nahu ue'l-luğa (nşr. Muhammed el-Mısrî), Küveyt 1407/1987, s. 66-68; Süyûtî, Buğyetü'l-ou'ât, I, 446-448; Diyarbekrî, Târî- hu'l-hamîs, II, 356; İbnü'l-İmâd, Şezerât (nşr. Mahmûd el-Arnaût), Beyrut 1410/1989, IV, 497-498; Serkîs, Mu'cem, 1, 723-724; Brockel- mann, GAL, 1, 133-134; Suppl., l, 196-197; Keh- hâle, Muccemii'l-mii:'eUifîn, II, 267-268; Sez­gin, GAS. VIII, 215-224; Ahmet Subhi Furat, al- Firîızabadi'nin aş-Şıhah'ı Tenkidi (profesör­lük takdim tezi, 1978), DİA Ktp., nr. 586, s. 17- 38; Ömer Ferrûh, Târîhu l-edeb, II, 615-617; C. Zeydan, Âdâb, 1, 620-621; Ziriklî, eM'/âm (Fethullah), 1, 313; Ahmed Abdülgafûr Attâr, Mukaddimetüş-Şıhâh. Beyrut 1404/1984, s. 101-212; Moh. ben Cheneb, "Cevherî", İA, 111, 126; L. Kopf, "al-Djawhari"1 El2 (Ing ), II, 495- 497; Nihad M. Çetin, "Arûz", DİA, III, 427-430.

HULÛSİ KILIÇ
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 7. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.