Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

CEVVÂNÎ KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

Ebû Alî Şerefüddîn Muhammed b. Es'ad b. Alî el-Hüseynî (ö. 588/1192)
Nesep âlimi ve tarihçi. 525 (1131) yılında Mısır'da doğdu. De­deleri aslen Musullu olup daha sonra Me­dine yakınındaki Cevvâniye'ye yerleştikleri için Cevvânî nisbesiyle anılırlar. Cev- vânfnin Alevî, Hüseynî, Ubeydlî, Mâlikî nisbeleriyle anıldığı da görülmektedir. Cevvânî'nin el-Vâfı de (Safedî, 11, 202) Mâzenderânî nisbesiyle anılması 588'de (1192) ölen Reşîdüddin Ebû Ca'fer Mu­hammed b. Ali b. Şehrâşûb ile karıştırıl­mış olmasındandır (İbnu s-Sâbûnî, s. 100- 101). Ailesi, Ali b. Hüseyin Zeynelâbidîn'in torunu Ubeydullah'm oğlu Muhammed vasıtasıyla Ali b. Ebû Tâlib neslinden gel­diklerini iddia etmiştir. Bu aile IV. (X.) yüzyıl başlarında yetiştirdiği âlimlerle ta­nınmıştır. Ebü'l-Ferec el-İsfahânî, Cevvâ- nFnin sekizinci dedesi olan tarihçi Ali b. İbrâhim el-CevvânFden rivayet ettiği ba­zı bilgileri nakletmektedir (bk. Makâtilut- tâlibiyytrı, s. 193, 435, 438).
Cevvânî tahsilini babası Ebü'l-Berekât Es'ad b. Ali en-Nahvî, fakih Abdurrahman b. Hüseyin b. Cebbâb, Abdülmün'im b. Mevhûb, İbnü'l-Kîzânî diye tanınan edip ve kıraat âlimi Muhammed b. İbrâ­him el-Kîzânî, fakih Abdullah b. Rifâa es-Sa'dî gibi hocalardan tamamladı. En- sâb* ilmi konusunda daha çok Ebü'l- Hüseyin b. Yahyâ b. Haydare el-Erkatî'- den faydalandı. Bir müddet İskenderi­ye, Dımaşk ve Halep'te kalarak buralar­daki ilmî çevrelerle irtibat kuran Cevvâ­nî 556 (1161) yılı sonunda Mısır'da na- kîbüleşraf olarak görevlendirildi. Bu ma­kamdan azledildikten sonra Fâtımî sa­rayında nakîbü'n-nukabâ görevine ta­yin edildi. CevvânFnin ilgisi ensâb ve ta­rih konularına yönelikti. Çok defa evine çekilerek eser telifiyle meşgul olurdu. Bu çalışmaları yanında öğretim faali­yetlerini de sürdürdü. Murtazâ b. Afîf, Yûnus b. Muhammed el-Fârikî, Muham­med b. Mahmûd, Ebû Ali Haşan b. Züh- re ve Şâfıî fakihlerinden İbnü'l-Cümmey- zî kendisinden ilim öğrenen talebelerin- dendir.
Cevvânî Fâtımîler'in yıkılmasından (567/ 1171) sonra Eyyûbîler'in sağladığı imkân­lardan da faydalandı. Bu sebeple yazdı­ğı eserlerden bir kısmını onlara ithaf et­ti. Bu arada Selâhaddîn-i EyyûbFnin, Cev- vâniye'yi kendisine ve nesline tahsis et­tiği görülmektedir. Ebû Ali el-Cevvânî Mısır'da vefat etti.
Cevvânî yaşadığı çağda ensâb konu­sunda en yetkili âlimlerden biri olarak kabul edilmesine rağmen Münzirî onun bir kısım rivayetlerini makbul sayma­makta, şeyhlerinin ondan hadis alma­dıklarını ve kendisine itibar etmedikle­rini belirtmekte, İbn Hacer el-Askalânî de buna yakın görüşler ileri sürerek yaz­dığı eserlerdeki tutarsızlıkları örnekle­riyle ortaya koymaktadır (bk Lisânü'l-Mi- zân, V, 74-76).
Cevvânî ilimle uğraşmasından başka şiirleriyle de tanınmıştır. Şam'da kâdıl- kudât Abdullah b. Muhammed b. Ebû Asrûn el-Mevsılî için yazdığı methiyenin bir kısmı günümüze ulaşmış bulunmak­tadır (bk. İbnü's-Sâbûnî, s. 104-105).
Eserleri. Cevvânî'nin çoğu ensâb ko­nusunda olan eserlerinin sayısı on seki­ze ulaşmaktadır. Bunlar özellikle Hz. Peygamber, Ali b. Ebû Tâlib, İdrîsîler ve Benî Erkat'ın neseplerine dairdir. Başlı­ca eserleri şunlardır; 1. Şeceretü Resû- lillâh (eş-Şeceretü'l-Muhammediyye). Se- lâhaddîn-i Eyyûbî için yazdığı bu risâle yayımlanmıştır (İstanbul 1331). 2. Usû- lü'l-ahsâb ve fusûlü'l-ensâb (Tuhfetü'l- ensâb veya Tuhfetün zarife ve mukaddimetün latife ve hediyyetün münîfe fî us: li'l-alpâb ve fuşûli'l-ensâb). Ensâba dar bazı terimleri de açıkladığı bu eser -i Peygamberin Âdem'e kadar olan nese­bini ele almaktadır. Eseri kadı Mücîri.: din Abdürrahim b. Ali el-Lahmî en-Y sâbûrî (ö. 596/1200) için kaleme alrr. ~ tır (bk. Brockelmann, GAL Suppl., 1, 62: et-Tuhfetü'ş-şeıîfe ve't-turfetul-nr.-- nîfe. Hz. Peygamber'in hayatı ile asha­ba dair olan bu risâlenin Süleymanr.e Kütüphanesi (Lâleli, nr. 2062/1, 20c- 2065, 8 varak) ile Topkapı Sarayı Müzes Kütüphanesi'nde (III. Ahmed, nr. 275- nüshaları bulunmaktadır. 4. en-Nııi-.z li-muccemi mâ eşkele mine'l-hıtat M sır tarihine dair olup izi kalmamış ve;r- harap olmuş tarihî yapılar hakkında bL- gi vermektedir, s. el-Munsıfü 'n -nezj fî nesebi Benî Îdrîs. Ebü'l-Haşan İd~5 b. Hasan'ın (ö. 307/919'dan sonra) soy_- nu kötülemek maksadıyla kaleme alır- dığı söylenmektedir. 6. Gayzu üli'r-rc- ve'l-mekr fî fazlî men yüknâ Ebâ Bekr Cevvânî bu eserini, Şîa'nın künyesi EbC Bekir olanlara karşı duyduğu nefreti be­lirtmek için yazmış ve Eyyûbîler'den . el-Melikü'l-Âdil'e ithaf etmiştir. Eser tiz. Ebû Bekir'le başlar ve künyesi Ebû Be kir olan Âdil b. Eyyûb'un biyografisi;, i sona erer (son üç eser için bk. Brocke- mann, GAL Suppl., 1, 626). 7. Kitâbü:- Raviati'l-enîse bi-fazli meşhedi's-Se ­yide Nefîse. Makrîzî el-Hı ta t'ta (II, 4-: 441) Seyyide Nefîse meşhedi hakkın;; verdiği bilgilerin büyük bir bölümü' 1 bu monografiden nakletmektedir.
Cevvâninin ayrıca şu eserleri de kay- naklarda zikredilmektedir: el-Cevhe- rü'l-meknûn fî zikri'l-kabâ'ili ve_- butûn (İbnu 1-Adîm Buğyetut taleb -- bu eserden iktibaslarda bulunmaktac.'. Tabakâtü'n-nessâbîn, Tabakâtü't- libiyyîn, Tâcü'l-ensâb ve minhâcûs- şavâb.
BİBLİYOGRAFYA:
Ebü'l-Ferec el-İsfahânî, Makütilü't-Tâi- yîn (nşr. Seyyid Ahmed Sakr), Beyrut 1946 l 193, 435, 438; Yâküt, Mu'cemü'l-büldâr. 175; Münzirî, et-Tekmile, 1, 177-178; İbnC : Sâbûnî, Kitâbü Tekmileti İkmâli'l-İkmâl : r Mustafa Cevvâd), Beyrut 1406/1986, s. IX 105, 140, 186, 292; Safedî, el-Vâfî, II, 202; Vi- rîzî, el-Hıtat, I, 5; II, 440-441; İbn Hacer. L^i nul-Mîzân, V, 74-76; İbn Tağrîberdî, erı-tiZırZ mü'z-zâhire, I, 43-44; VI, 119; Keşfuz-zunl\
268, 304, 716; II, 1104, 1975; Brockelrra*-. GAL, I, 451-452; Suppl., I, 626; Kehhâle. Hta mü7-müsellifîn, IX, 45; Zirikli, el-Acl3m, VL i Rosenthal, "al-Diawwânr, E72(lng.), II. 51
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 7. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.