Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

CEYHÂNÎ KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed (ö. 330/942) Sâmânî veziri ve meşhur İslâm coğrafyacısı. Hayatı ve yazdığı eserler hakkında faz­la bilgi bulunmadığı gibi bilinen husus­larda da kesinlik yoktur. Ceyhânî, Sâmâ­nî Hükümdarı Nasr b. Ahmed'in (913-943) hizmetine girip veziri oldu. O sıralarda bölgeden geçen İbn Fadlân, Şeyhülâmid unvanını taşıyan Ceyhânî adlı bir vezirin Sâmânî hükümdarı ile tanışmasını sağ­ladığını ve kendisini misafir ettiğini bil­dirmektedir. Mes'ûdî ise 947'de yazdığı Mürûcü'z-zeheb'de, Ceyhânî'nin IV. (X.) yüzyılın başlarında yazdığı yedi ciltten oluşan Kitâbü'l-Mesâlik ve'l-memâlik adlı ünlü eserinden bahsetmediği halde daha sonra kaleme aldığı et-Tenbîh ve'l-işrâfta (s. 75) bu kitabın muhteva­sı hakkında bilgi vermiştir.
Kaynaklara göre Ceyhânî felsefe, ast­ronomi gibi ilimlerde yetenek ve geniş bilgi sahibi bir kimseydi. Özellikle coğ­rafî konulara olan ilgisi ve gayreti onu bu alanda kitap yazmaya yöneltti. Bu­lunduğu yüksek mevkiden de istifade ederek bölgeye uğrayan değişik ülkele­re mensup seyyah ve yabancılardan dünyanın çeşitli yerleri hakkında bilgi­ler topladı. MakdisFye göre Ceyhânî, gü­nümüze ulaşmamış olan meşhur kita­bını bu şekilde telif etmiştir. Makdisî, Ceyhânî'nin kendi ülkesinde yaşayan yabancıları toplayıp onlara memleket­lerinin gelir kaynaklarını, yollarını ve bu bölgelerin genişliklerini sorup hakların­da bilgi aldığını anlatır. Bu şekilde Cey­hânî'nin, ele geçirmeyi planladıkları yer­lere yapılacak harekâtı kolaylaştırmayı amaçladığı da düşünülebilir. O da ken­dinden önceki coğrafyacılar gibi dünya­yı yedi iklim bölgesine ayırarak incele­miştir. Eserini telif ederken birinci el­den kaynaklardan bilgi toplayan Ceyhâ­nî, ayrıca İbn Hurdâzbih'in yazdığı Kitâ- bü'l-Mesâlik ve'l - memâlik'ten de ge­niş ölçüde faydalanmıştır. Daha sonraki Arap coğrafyacıları da ondan istifade et­mişlerdir.
Sâmânîler devrinde vezirlik yapan ve Ceyhânî nisbesini taşıyan üç ayrı kişi­nin bulunması ve kaynaklardaki bilgile­rin yetersizliği, araştırmacıları bunlar­dan hangisinin Kitâbü'l-Mesâlik'in ya­zarı olduğu konusunda şüpheye düşür­müştür. Bazı araştırmacılar müellif ola­rak, Sâmânî Hükümdarı Nasr b. Ahmed- in veziri ve nâibi olan Ebû Abdullah Mu­hammed b. Ahmed el-CeyhânFyi kabul ederken bazıları da Kitâbü'l-Mesâlik ve'l-memâlik'in Ebû Abdullah Muham­med b. Ahmed ile oğlu Ebû Ali Muham­med b. Muhammed ve torunu Ebû Ab­dullah Ahmed b. Muhammed'in ortak eseri olabileceğini, ancak kesin bir hük­me varmanın mümkün olmadığını ifade ederler.
BİBLİYOGRAFYA:
Mes'ûdî, et-Tenbîh, s. 75; Makdisî, Ahsenü't- tekâstm, s. 3-4; İbnü'n-Nedîm, el-Fihrist (Te- ceddüd), s. 153; Yâküt, Mu'cemü'l-üdebâ\ IV, 190-192; Safedî, el-Vâfî, II, 80-81; VIII, 53-54; Ramazan Şeşen, İbn Fazlan Seyahatnamesi, İs­tanbul 1975, s. 22-23; Hândmîr. Düstûru l-uü- zerâ (nşr. Saîd-i Nefîsî), Tahran 2535 şş., s. 108; Barthold, Türkistan, s. 13-14; Brockelmann, GAL, I, 262; S. M. Ali, Arab Geography, Aligarh 1960, s. 38-40; I. Krachkovski. Târîhu'Tede- bi'l-coğrâfiyyi'l-'Arabi(trc. Selâhaddin Osman Hâşim), Kahire 1963-65, I, 219-223; Sarton. Introduction, I, 635-636; Kehhâle, Mu'cemü'1- mü'elliftn, IX, 25; S. Janicsek, "Al-Diaihani's Lost Kitab al-Masalik va'l-Mamalik, Is İt To Be Found at Mashhad?", BSOAS, V (1928-30), s. 15-25; V. Minorsky, "A False Jayhânî", a.e., XIII (1949), s. 89-96; Ch. Pellat, "al-Djayhânî", El2 Suppl. (İng), s. 265-266.
RIZA KURTULUŞ
KAYNAK: İSLAM ANSİKLOPEDİSİ, TÜRKİYE DİYANET VAKFI YAYINLARI, 7. CİLT, İSTANBUL

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.