Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

ŞEYH EŞREF AYAKLANMASI
(26 Ekim-26 Aralık 1919)
Bu ayaklanma, Bayburt'un Hart kasabasında çıkmıştır. Bundan dolayı sözkonusu olaya "Hart olayı" dendiği gibi asıl, olayın başı olan Şeyh Eşrefe mal edilerek "Şeyh Eşref Ayaklanması" adı da verilmiştir.
1908'deri beri Bayburt, Sürmene ve Erzurum dolaylarında tarikat kanalıyla etkinliğini arttırmış olan Şeyh Eşref, Anadolu'da Millî Mücadelenin başlatıldığı dönemde karşı tavırlarıyla kendini göstermiş ve faaliyetleri tehlikeli bir hal alınca da özellikle Mustafa Kemal Paşa'nın ısrarlı uyarmalanyla bölgedeki askerî makamlar tarafından "te'dib" için harekete geçilmişti.
Dikkat çekici bir husus, Şeyh Eşrefe karşı ilk harekete geçenin Erzurum Valiliği ile Bayburt kaymakamlığının uyanları sonucunda İstanbul'da Dahiliye
Nezareti olmasıdır. Bu konudaki rapor, 11 Aralık 1919'da İstanbul'a ulaşmış ve akabinde Dahiliye Nezareti harekete geçmişti. Sözkonusu hareketlenmeyi sağlayan ise yukarıda sözettiğimiz Hart Bucak Müdürü Hakkı Bey'in 17 Ağustos 1919 tarihli raporu idi. Şeyh Eşrefin konumunu belirlemesi bakımından önemli olan bu raporda "Vatan ve din aleyhine hareket eden, Müslümanlar arasında ayrılık tohumları saçan Şeyh Eşref hakkında soruşturma yapılması için müracaat edildiği, fakat bugüne kadar birşey yapılmadığı" yazılıydı.
En sonunda Dahiliye Nezaretinden verilen emir üzerine Bayburt kaymakamlığı harekete geçti ve ilçe müftüsünün başkanlığında hocalardan oluşan bir heyeti Şeyh Eşref hakkında soruşturma yapmak için görevlendirdi. Bu konuda, ifade vermesi için merkeze çağrılan Şeyh Eşref, hükümet memurları ile subayların dinsiz ve kâfir olduklarını söyleyerek bunu reddetti. Bu arada, Şeyh Eşref de müritleriyle birlikte silah gücünü oldukça arttırmış durumdaydı. Bunun üzerine Şeyh'e korku vermek için 6 Aralık 1919'da Bayburt'taki 28. Alaydan 50 kişilik bir müfreze, bucak müdürünün davetiyle Hart'a gönderildi. Fakat, olayın büyümesi istenmediğinden 15. Kolordu Komutanlığı 17. Alay Komutanı ile Bayburt kaymakamının Hart'a giderek Şeyh ile görüşmesini uygun gördü. Hart'a gelen Heyet, Şeyh'in daha önce bucağı terketmesinden dolayı onunla görüşemedi. Müfreze de geri dönüş hazırlığına başladı. Ancak, halk, erlerin yemek yedikten sonra gitmelerini istedi ve erler bu sebeple birer ikişer bucaktaki evlere dağıldılar. Tam bu sırada Hart'a dönen Şeyh Eşref, halk ile birlikte erlerin silahlarını toplayarak subay ve erleri esir ve telefon başında Bayburt'tan yardım istemekte olan Alay Komutanı Binbaşı Nuri'yi şehit ettiler. Görüldüğü gibi, Şeyh Eşrefin bu eyleminde sebep ne olursa olsun halk onunla beraberdi ve Şeyh Eşrefe yardım etmişlerdi.
Bunun üzerine 30'ar kişilik iki piyade bölüğü ile 4 makineli tüfekten oluşan bir müfreze, Albay Hasan Lütfi komutasında 9 Aralık 1919'da Hart'a gönderildi. Ancak bu birlik de Harfin güneyindeki Aşağıkır-zı (Kerz-i Süfla) köyü yakınlarında baskına uğradı ve hepsi esir edildi. Bundan cesaretlenen Şeyh Eşref, bütün civar köylerle Sürmene taraflarına beyannameler dağıttığı gibi kendi adına camilerde hutbe de okuttu.
Olayların bu denli büyümesine Erzurum Valisi Rüştü Bey'in İstanbul hükümetine Hart'ta durumun sessiz olduğunu bildirmesi ve de hükümetin affı uygun görmesi sebep olmuştu. Baştan beri bu olayın kurul göndermekle halledilemeyeceğini söyleyen ve gerekli uyarılar yapan Mustafa Kemal Paşa, 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir'e daha etkili önlemler alması gereğinden sözetti. Zaten Karabekir Paşa da aynı düşüncedeydi. Fakat, Bayburt'a giden Nasihat Heyetinin temaslarının sonunu beklemeyi tercih etti. Yalnız, Bayburt'tan gelen haberler, Nasihat Heyetinin Şeyh tarafından iyi karşılandığı, olayın yanlışlıktan kaynaklandığı, Şeyh'in hayatı güvence altına alındığı takdirde tutsak edilen subay ve erlerle ele geçirilen silah ve mühimmatın geri verilebileceği yönündeydi. Şeyh'in bu yumuşak tutumu üzerine Erzurum Müftüsü Hurşit Efendi ile bir subay Hart'a gönderildi. Ne var ki Şeyh Eşref bu defa subayların serbest bırakılması teklifini reddetti. Artık, askerî harekâttan başka bir çare kalmamıştı.
O sıralarda, İngiliz Albay Ravlinson'un Bayburt'a gelmesi, 15. Kolordu'nun isyanı bastırma harekâtını bir süre geciktirdi. Sonunda, 17 Aralık 1919 tarihine kadar Bayburt'ta toplanan askerî kuvvetler, 9. Tümen komutanı Yarbay Halit Bey'in komutasında 24 Aralık 1919'da Hart'ı kuşattılar. Şeyh Eşref ve mü-ridleri şiddetle karşı koydu. Gece yarısına kadar bütün şiddetiyle süren çarpışmalarda 2 er hayatını kaybetti ve 3'ü subay olmak üzere 44 kişi yaralandı. Özellikle topçunun isabetli atışları asilerin üzerinde çökertici bir etki gösterdi. Bilhassa, mermilerden birinin Şeyh ile iki kızinı, iki oğlunu ve yanındaki beş müridini öldürmesi diğer isyancıların dayanma gücünü kırdı. Daha fazla direnemeyen isyancılar, Şeyh Eşrefin ölmesinin tesiriyle kısa zamanda teslim oldular.
Şeyh Eşref ayaklanmasının bastırılmasıyla, asilerin elinde tutsak olan subay ve erler ile silah ve mühimmat da geri alındı. En önemlisi de 15. Kolordu bölgesinde benzeri olayların bir süre daha çıkmaması ve halkın güvenlik içinde kalması sağlandı.
KAYNAK: MİLLÎ MÜCADELEDE İÇ AYAKLANMALAR, Mustafa Budak, Yeni Şafak Kitaplığı: 14 Yakın Tarih Dizisi: 4 İstanbul 1995

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.