Psikoloji Tarihi

İslam Ansiklopedisi A

İslam Ansiklopedisi B

Cemil Meriç

Karen Horney

PDR Notları






 
ANTALYA, BURSA, İSTANBUL VE KONYA'DAKİ ADAYLAR! SINAV KAYGISINDAN KURTULMAK İÇİN PROFESYONEL DESTEK ALABİLİRSİNİZ TIKLAYIN

HERMANN EBBİNGHAUS (1850-1909)

Wundt'un yüksek düzeyli zihinsel süreçler üzerine deneyler düzenlenmesinin mümkün olmadığını iddia etmesinden birkaç yıl sonra, kendi başına çalışan ve pek tanınmayan bir psikolog bu süreçler üzerinde başarılı deneyler yaptı. Hermann Ebbinghaus öğrenme ve hafıza konularını deneysel olarak inceleyen ilk psikolog oldu. Bunu yapmakla sadece Wundt'a meydan okumadı, ayrıca çağrışım ve öğrenme konularıyla ilgilenme yollarım kökten değiştirdi.
1850 yılında Bonn yakınlarında doğan Ebbinghaus tarih ve filoloji eğitimine ilk olarak Bonn'da başladı, sonra Halle ve Berlin'de devam etti. Akademik eğitim sürecinde Ebbinghaus'un ilgileri felsefeye kaydı. 1873 yılında felsefeden mezun olmasının ardından Fransa-Prusya savaşı sıra­sında askerlik görevini yaptı. Sonraki yedi yılını Berlin, Ingiltere ve Fran­sa'da (burada ilgileri bilime doğru kaydı) bağımsız çalışmalara adadı. 1876 yılında, Wundt'un laboratuvarım açmasından üç yıl önce, Ebbing­haus Londra'da (zannedildiği gibi Paris'te değil) bir kitap sergisinden Fechner'ın Elemente der Psychophysik kitabının ikinci el bir kopyasını sa­tın aldı (Traxel, 1985). Bu tesadüfi karşılaşma onu ve yeni psikolojiyi de­rinden etkiledi. Fechner'in psikolojik fenomenlere matematiksel yaklaşı­mı genç Ebbinghaus için heyecan verici bir çıkıştı. Fechner'in katı siste­matik ölçümlerle psikofizik için yaptıklarının aynısını bellek çalışmaları için yapmayı akima koydu. Deneysel metodu yüksek düzeyli zihinsel süreçlere uygulamayı istedi ve belki de İngiliz empiristlerin etkisiyle bellek alanında çalışmalara başlamaya karar verdi.
Öğrenme Üzerine Araştırmalar
Ebbinghaus'dan önce alışılmış çalışma şekli daha önceden oluşmuş olan çağrışımlarla ilgilenmek şeklindeydi. Araştırmacının yaptığı, arka pla­nı araştırmak, yani çağrışımın nasıl şekillendiğini belirlemeye çalışmaktı. Ebbinghaus konuya tamamen farklı bir noktadan yaklaştı: çağrışımların oluşumu. Bu yolla çağrışımların hangi koşullar altında oluştuğunu kontrol etmek ve böylece öğrenme araştırmalarım daha nesnel bir şekilde gerçek­leştirmek mümkün oluyordu.
Deneysel psikolojide yaratıcı dehanın en büyük gösterilerinden birisi sayılan Ebbinghaus'un öğrenme ve unutma araştırması tamamen psikoloji problemlerinden oluşan bir alanın ilk denemesiydi. Bu araştırma Wundt'un çalışmalarının çoğunluğu gibi fizyolojinin bir parçası değildi. Sonuç olarak, deneysel psikolojinin faaliyet alanı önemli ölçüde genişlemişti.
Ebbinghaus'un seçtiği mesele karşısındaki durumunu ve hareket nok­tasını bir düşünün: Öğrenme ve bellek konulan o güne dek deneysel ola­rak araştınlmamıştı. Açıkçası alanda seçkin bir şahsiyet olan Wundt bu­nun mümkün olmadığını da belirtmişti. Dahası, Ebbinghaus'un akademik bir memuriyeti, çalışmalannı yürüteceği bir üniversite ortamı, öğretmeni ve laboratuvarı yoktu. Yine de, çalışmalannı beş yıldan uzun bir süre tek başına yürütmüş, tek deneği kendisi olan bir dizi uzun, kontrollü ve titiz araştırmalar yapmıştır.
Öğrenmenin esas ölçümü için, hatırlamanın bir şartı olarak çağnşımla- nn sıklığı prensibi üzerinde yoğunlaşan çağnşımcılann bir tekniğini uygu­lamaya aldı. Öğrenme materyalinin zorluğunun, bu materyalin bir kez mü­kemmel bir şekilde ortaya konulabilmesi için gereken tekrar sayısının he­saplanmasıyla ölçülebileceğini düşündü.9
Ebbinghaus, birbirinin aynı olmayan fakat, benzer hece listelerini öğ renme materyali olarak kullandı ve kendi sonuçlanmn doğruluğundan emin olmak için görevini sık sık tekrar etti. Bu yolla değişken hatalannın denemeden denemeye birbirlerini dengelemesi ve daha sonra ortalama bir ölçümün alınması mümkün oluyordu. Ebbinghaus'un deneylerindeki siste­matik hali kendi kişisel alışkanlıklarını da düzenlemiş, onları mümkün ol­duğu kadar sabit tutmuş, katı bir günlük yaşam modelini takip etmiş hatta öğrenme materyalini hergün hep aynı saatte çalışmıştır.
Anlamsız Hecelerle Yapılan Araştırmalar
Ebbinghaus araştırmalarında öğrenilecek materyal için, günümüzde an­lamsız heceler (nonsense syllables) olarak bilinen ve öğrenme ve çağrışım araştırmalarında devrim yapan bir dizi hece oluşturmuştur. Titchener daha sonradan anlamsız hecelerin kullanımını Aristo'dan bu yana çağnşım ala­nındaki kayda değer ilk ilerlemenin işareti olarak yorumlamıştır (Shakow, 1930). Ebbinghaus bu tür çalışmalarda uyarıcı materyal olarak nesir veya şiir kullanmanın güçlüklerinin farkındaydı. Dili bilen insanlar anlamlan ve çağrışımları kelimelere iliştiriyorlardı. Varolan çağrışımlar materyalin öğre­nilmesini kolaylaştırıyordu. Ayrıca bu çağrışımlar denemeler sırasında da var olduğundan bunların anlamlı bir şekilde kontrol edilmesi mümkün ol­muyordu. Ebbinghaus hiçbir geçmiş bağlantısı olmayan, tamamıyla homojen, herkes için eşit derecede yabancı öğrenme materyalleri arıyordu. İki sessiz harfin arasına bir sesli harfin getirilmesiyle oluşturulan anlamsız he­celer, örneğin lef, yit, beç vs. bu koşulu karşılıyordu. Sesli ve sessiz harfle­rin mümkün olan bütün kombinasyonlarını kartlara yazdı ve elde ettiği 2300 heceyi öğrenme için rastgele seçim yapmak üzere hazırladı.
Kendi deneyleri için, Ebbinghaus'un çalışma kitaplarındaki ve diğer ya­yınlarındaki tüm dipnotları okuyan ve Ebbinghaus'un çalışmalarındaki Al­manca ile İngilizceyi karşılaştıran bir Alman psikolog bizlere yeni bir tarih verisi sunmuş ve anlamsız heceler anlayışına yeni bir yorum getirmiştir (Gundlach, 1986). Gundlach'a gore bu heceler aslında tamamen anlamsız değildi ve hepsi üç harfle sınırlandırılmamıştı.
Bu titiz tarih verisi araştırması (bu kez Ebbinghaus'un yazılarının bizzat kendisi), Ebbinghaus'un oluşturduğu hecelerden bazılarının dört, beş, alü ve­ya daha fazla heceden oluştuğunu ortaya çıkardı. Daha önemlisi, Ebbingha- ııs'un araştırmalarında araştırma konusu olan ve kendisinin "hecelerin anlam­sız serisi" dediği şey, İngiliz diline yanlış bir şekilde "anlamsız heceler serisi" şeklinde tercüme edilmişti. Ebbinghaus'a göre anlamsız olmak üzere düzen­lenenler (buna rağmen hepsi anlamsız değildi) bireysel heceler değil, "söz- cükler"in bağlantı ve çağrışımlardan uzak olarak oluşturulan bir listesidir.
Ebbinghaus'un yazılarına bu yeni bakış onun Almancayı olduğu kadar İngilizce ve Fransızcayı da akıcı konuştuğunu ve ayrıca Latince ve Yunanca çalıştığını ortaya çıkarmıştı. "Aslında Ebbinghaus için, kendisine tamamen anlamsız gelecek heceler oluşturmak oldukça zordu. Kesinlikle saçma ve çağ­rışımdan bağımsız heceler oluşturmaya yönelik yararsız gayretler aslında Eb­binghaus'un bazı yandaşlarının çabasıydı" (Gundlach, 1986, ss. 469-470).
Ebbinghaus öğrenme ve hatırlama üzerindeki çeşitli koşulların etkisini belirlemek üzere birçok deney düzenledi. Bu çalışmalarından bir tanesi an­lamlı materyallerin ezberlenme hızıyla anlamsız heceler listesinin ezberlen­me hızı arasındaki farkı araştırıyordu. Bu farkı belirlemek amacıyla Byron'un Don Juariından kıtalar ezberledi. Herbir kıtada 80 hece vardı. Ebbinghaus bir kıtanın ezberlenmesinin dokuz okuma gerektirdiğini buldu. Daha sonra 80 anlamsız heceyi ezberledi ve bu ödevin hemen hemen 80 tekrar gerektir­diğini keşfetti. Buradan, anlamsız materyallerin öğrenilmesinin, anlamlı ma­teryallere göre yaklaşık dokuz kat daha zor olduğu sonucuna ulaştı.
Ebbinghaus ayrıca mükemmel bir öğrenmenin gerçekleşmesi için ge­reken tekrar sayısının, öğrenme materyalinin uzunluğundan nasıl etkilen­diğini de araştırdı. Uzun öğrenme materyallerinin daha fazla tekrar gerek­tirdiği, dolayısıyla daha uzun zamanda öğrenildiği sonucuna ulaştı. Hece başına düşen ortalama sürenin öğrenilecek hece listesinin uzunluğunun artmasıyla önemli derecede arttığını buldu. Bu sonuçlar genel olarak tah­min edilebilir nitelikteydi: daha fazla öğrenme materyali, daha fazla za­man. Ebbinghaus'un çalışmalarının önerVn, dikkatle kontrol edilmiş koşul­lardan, verilerin niceliksel analizinden ye toplam öğrenme zamanı ile he­ce başına düşen zamanın hece listelerinin uzunluğuyla birlikte arttığı bul­gusundan kaynaklanmaktadır.                                                             '
Ebbinghaus öğrenme ve hatırlamayı etkilediğini düşündüğü diğer bazı değişkenleri, örneğin aşın öğrenmenin (listeleri gerekenden daha fazla tekrar etme), liste içindeki uzak ve yakın çağnşımlann, öğrenme tekrarlan veya gözden geçirmenin ve öğrenme ile hatırlama arasındaki sürenin etkisini araş­tırdı. Zamanın etkisi üzerine yaptığı çalışmalar Ebbinghaus'un ünlü unutma eğrisini meydana geürdi. Bu eğri, bütün psikoloji öğrencilerinin bildiği gibi, öğrenme materyalinin öğrenme faaliyetini izleyen ilk birkaç saat içinde daha hızlı, daha sonra ise çok daha yavaş unutulduğu göstermektedir.
Ebbinghaus 1880 yılında Berlin Üniversitesinde akademik bir göreve başladı ve burada bellek üzerine olan araştırmalarım tekrar edip doğrula­yan araştırmalara devam etti. Tüm araştırma sonuçları 1885 yılında önem­li bir eser olan Bellek Üzerine10 isimli kitabında yayınladı.
Bu bir dönüm noktasıydı................................ çünkü 'yüksek düzeyli zihinsel süreçler' hakkın-
daki engel, deneysel psikoloji ile derhal aşılmış olarak görüldü. Ebbinghaus
yepyeni ufuklar açtı (Boring, 1950, s. 388).
Bu kitap belki de deneysel psikoloji tarihinin en parlak araştırmasını sun­maktadır. Ebbinghaus bu kitabıyla tamamen yeni bir çalışma alanının başlan­gıcına ek olarak, bugün içinde çok önemli olan gözalıcı bir teknik beceri, müthiş bir azim ve yaratıcılık örneği sergilemiştir. Psikoloji tarihinde tek ba­şına çalışan ve Ebbinghaus gibi deneylerinde kendisini denek olarak kullanan ve buna rağmen çok sıkı bir disiplin altına çalışan bir başka araştırmacı bul­mak mümkün değildir. Ebbinghaus'un araştırmaları çağdaş psikoloji ders ki­taplarında yer alacak derecede titiz, detaylı ve sistematik çalışmalardır.
Ebbinghaus'un Psikolojiye Yaptığı Diğer Katkılar
Ebbinghaus bellek üzerine yaptığı araştırmalarına devam etmek yerine başkalarının bu alanı geliştirmesine, yaymasına ve metodoloji)7! düzenlemeşine imkan verdi. 1885 yılından sonra nispeten daha az yazdı ve bir yıl sonra Berlin'de yardımcı profesör olarak görev yapmaya başladı. 1890 yılın­da bir laboratuvar açtı ve bir fizikçi olan Arthur König ile Duyu Organları­nın Fizyolojisi ve Psikolojisi Dergisi'ni11 kurdu. Almanya'da yeni bir dergiye ihtiyaç vardı çünkü Wundt'un Studierii Leipzig laboratuvarlanna ait bir or­gandı ve o dönemde düzenlenen bütün araştırmaları sunamıyordu. Wundt'un kendi dergisini çıkarmaya başlamasından dokuz yıl sonra yeni bir dergiye ihtiyaç duyulması, yeni psikolojinin çeşitlilik ve büyüklük açı­sından olağanüstü gelişiminin en belirgin tanığıdır.
İlk baskılarında Ebbinghaus ve König, derginin başlığında ismi geçen iki disiplinle ilgili cesur bir tartışma yaptılar: psikoloji ve fizyoloji. Bu alan­lar "sonuç olarak birlikte büyüyen.................... bir bütünü oluşturmak üzere, biri di­ğerini gerektiren ve geliştiren ve iki yüzü olan büyük bir bilimin birbirine denk üyelerini oluştururlar" (Tumer'dan alıntı, 1982, s. 151). Wundt'un deneysel psikoloji laboratuarını kurmasından sadece 11 yıl sonra yapılan bu bildiri ayrıca Wundt'un psikoloji düşüncesinin bir bilim olarak ne kadar uzaklardan geldiğini de gösterir.
Ebbinghaus yayınlanan eserlerinin yetersizliği yüzünden Berlin'de ye­niden görevlendirilmedi ve 1894 yılında üniversite hiyerarşisinde daha kü­çük bir görev için Breslau'ya hareket etti ve orada 1905 yılına dek kaldı. 1897'de bir cümle tamamlama testi geliştirdi. Bu test muhtemelen yüksek düzeyli zihinsel süreçlere yönelik bilinen ilk başarılı testtir ve bunun değiş­tirilmiş şekli günümüz genel zeka testlerinin çoğunda kullanılmaktadır.
Ebbinghaus 1902 yılında, Fechner'in anısına atfen, hayli başarılı bir ders kitabı olan Bir Psikolojinin llkeleri'ni12, 1908 yılında ise çok daha po­püler bir kitabı olan Psikoloji Makale Özetleneni yayımladı. Her iki kitap da birkaç baskı yaptı ve Ebbinghaus'un ölümünden sonra başkaları tarafın­dan tashih edildi. Ebbinghaus 1905'de Breslau'dan ayrıldı ve birkaç yıl son­ra 59 yaşında zatürreden aniden öldü.
Ebbinghaus psikolojiye hiçbir teorik veye sistematik katkıda bulun­madı; psikolojiye yönelik resmi bir sistem veya disiplin oluşturmadı. Herhangi bir ekol kurmadığı gibi buna istekli de görünmedi. Ebbingha­us'un büyük önemi sadece başladığı öğrenme ve bellek araştırmaları açısından değil, ayrıca bir bütün olarak deneysel psikolojinin kendisinden kaynaklanmaktadır.
Bir bilim adamının tarihsel değerinin bir ölçütü onun konumunun ve ulaştığı sonuçların zamanın sınayışlarına ne kadar dayanabildiğidir. Bu standarda bakarak Ebbinghaus'un VVundt'tan daha önemli olduğunu ileri sürülebilir. Ebbinghaus'un çalışmaları çağdaş psikolojinin temel konuların­dan birisi olan çağrışım (ve öğrenme) konularına nesnelliği, sayılarla ifade edebilmeyi (niceliği) ve deneylemeyi getirdi. Ebbinghaus'un çalışmaları, bi­limsel metodunda yardımıyla, çağrışım kavramını salt bir kurgu olmaktan araştırılabilir olmaya doğru yön değiştirmiştir. Öğrenme ve bellek hakkın­da ulaştığı sonuçların büyük kısmı, bunların yayınlanmasından bir asır sonra bile geçerliliğini korumuştur.
İnternette Tarih
http ://www. thoemmes. com/psych/ebbing. htm
Ebbinghaus'un araştırma metotlarının bir tartışması.
http ://psy chclassics .yorku. ca/Ebbinghaus/
Ebbinghaus'un kitabının tam metni: Bellek Üzerine: Deneysel Psikoloji­nin Bir Katkısı (1885).
Duane P. Schultz, Sydney Ellen Schultz, Modern Psikoloji Tarihi, Kaknüs yayınları, İstanbul, 2007

 
1- BU SİTE TAMAMEN BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR VE BİLGİLERİN GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMA İHTİMALİ VARDIR.
2- BU SİTE RESMİ BİR SİTE DEĞİL, KİŞİSEL BİR SİTEDİR.
3- YANLIŞLIKLA DA OLSA VERİLEBİLECEK HATALI BİLGİLER DOLAYISIYLA www.ygslyssistemi.com YÖNETİMİ HİÇ BİR SORUMLULUK KABUL ETMEZ.
4- SİTEMİZDEN EDİNDİĞİNİZ TÜM BİLGİLERİ MUTLAKA RESMİ KAYNAKLARDAN DA KONTROL EDİNİZ.
5- SİTEMİZDEKİ DİĞER SINAVLAR KISMI SADECE BİLGİLENDİRME AMAÇLIDIR. YGS LYS HARİCİNDEKİ SINAVLARLA İLGİLİ SORU SORMAYINIZ.
6- HİÇ BİR KULLANICI SİTEMİZDEKİ BİLGİLERDEN DOLAYI HERHANGİ BİR ZARARA UĞRADIĞI YÖNÜNDE ŞİKAYETTE BULUNAMAZ.
ASLOLAN RESMİ KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN BİLGİLERDİR. BURADA VERİLMİŞ OLAN BAZI PRATİK BİLGİLERİN OLASI YANLIŞLIĞI YA DA GÜNCELLİĞİNİ YİTİRMİŞ OLMASI NEDENİYLE MAĞDUR OLMAMAK İÇİN LÜTFEN RESMİ KAYNAKLARA BAKINIZ.
7- BU SİTEYİ ZİYARET EDEN TÜM ZİYARETÇİLERİ BU UYARILARI OKUMUŞ KABUL ETMEKTEYİZ..

www.ygslyssistemi.com başarılar diler.......

Makale Arşivi

copyrite© ygslyssistemi.com
Her hakkı saklıdır. Yayınlanan makalelerin bir kısmı ya da tamamı kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.